Bình vẫn chưa hề cũ: Mệnh lệnh và di chúc đi cùng năm tháng

Thứ năm - 01/07/2021 06:25      Số lượt xem: 319

Nếu ví Giáo Hội như một “Dòng sông”, thì “Dòng sông” đó có cội nguồn chính là “Thiên Chúa Ba Ngôi”[7], “được chuẩn bị cách diệu kỳ nơi lịch sử dân Israel và Cựu ước, được thiết lập vào thời kỳ sau hết, được tỏ lộ trong ngày Chúa Thánh Thần hiện xuống và sẽ được hoàn tất trong vinh quang vào lúc kết tận thời gian”

 

  •  
  •  
  •  
  •  

 

BÌNH VẪN CHƯA HỀ CŨ
(Một thoáng nhìn về văn kiện “MONITA AD MISSIONARIOS - NHẮN NHỦ CÁC THỪA SAI” của Công Đồng Yuthia 1664)

PHẦN MỘT: MỆNH LỆNH VÀ DI CHÚC ĐI CÙNG NĂM THÁNG

Tác giả: Linh mục Giuse Trương Đình Hiền

Mục lục

DẪN NHẬP: VẪN TRÊN DÒNG SÔNG ĐÓ

PHẦN MỘT: MỆNH LỆNH VÀ DI CHÚC ĐI CÙNG NĂM THÁNG

I. TỪ MỘT XUẤT PHÁT ĐIỂM

      1. Đã có một “từ ngữ” mang nhiều ý nghĩa phong phú

      2. Từ “mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập”

      3. Đến các Tông Đồ và Giáo Hội thuở ban đầu

      4. Phương thế truyền giáo cốt yếu của Đấng Sáng Lập: LÀM CHỨNG

II. NHỮNG CẬP NHẬT ĐỊNH HƯỚNG TRUYỀN GIÁO THỜI HIỆN ĐẠI

      1. Toàn thể Dân Chúa “đến với muôn dân” (Công Đồng Vaticano II với Ad Gentes).

      2. “Hồi sinh” sau Vaticano II: Từ Evangelii Nuntiandi (1975) đến Redemptoris Missio (1990):

      3. Tân Phúc Âm hoá hôm nay: “Đi ra trong Niềm vui” và “Trẻ trung trong Hiệp Hành” (Từ Evangelii Gaudium tới Christus Vivit).

Kết luận Phần I

 

DẪN NHẬP: VẪN TRÊN DÒNG SÔNG ĐÓ

Khi bàn đến sự biến chuyển đổi thay của vũ trụ vạn vật, của lịch sử và xã hội con người…, người ta hay nại đến lời phát biểu và cũng là một “định đề triết học” thời danh của một triết gia thời cổ đại phương Tây, Heraclitus[1]“Không ai tắm hai lần trên một dòng sông”[2]. Bởi vì “dòng sông hôm nay, bây giờ” không còn là “dòng sông cũ của hôm qua”; và “người tắm hôm nay”, một cách nào đó, cũng không còn nguyên vẹn y chang như “kẻ tắm hôm qua ngày trước”.

Định đề đó có thể “có lý” nếu áp dụng vào lãnh vực thuần tuý vật chất, sinh vật hữu hạn… như tác giả Thánh Vịnh đã từng cảm nhận:

“Ngài cuốn đi, chúng chỉ là giấc mộng,
như cỏ đồng trổi mọc ban mai,
nở hoa vươn mạnh sớm ngày,
chiều về ủ rũ tàn phai chẳng còn.” (Tv 89,5-6).

Tuy nhiên, nguyên tắc này, định đề “biến dịch” nầy của Heraclitus không thể áp dụng vào lãnh vực niềm tin, vào chân lý cứu độ; nhất là không thể áp dụng cho Thiên Chúa[3], Đấng mà cũng chính tác giả Thánh vịnh trên đã ca tụng rằng:

“Lạy Chúa, trải qua bao thế hệ,
Ngài vẫn là nơi chúng con trú ẩn.
Ngay cả khi đồi núi chưa được dựng nên,
địa cầu và vũ trụ chưa được tạo thành,
Ngài vẫn là Thiên Chúa, từ muôn thuở cho đến muôn đời.” (Tv 89,1-2);

hay nơi một Thánh vịnh khác:

“Xưa Chúa đã đặt nền trái đất,
chính tay Ngài tạo tác vòm trời.
Chúng tiêu tan, Chúa còn hoài,
chúng như áo cũ thảy rồi mòn hao.
Ngài thay chúng khác nào thay áo,
nhưng chính Ngài tiền hậu y nguyên;
tháng năm Ngài vẫn triền miên.” (Tv 101,26-28).

Vâng, Thiên Chúa của Israel là “Thiên Chúa vĩnh hằng”, là “Đấng Hằng hữu”, không cũ không mới, như chính Ngài đã mạc khải cho vị “Đại Tiên Tri Môsê” trong “Khải tượng” “Bụi gai bốc cháy”: Thiên Chúa phán với ông Mô-sê: “Ta là Đấng Hiện Hữu.” Người phán: “Ngươi nói với con cái Ít-ra-en thế này: ‘Đấng Hiện Hữu’ sai tôi đến với anh em.” (Xh 3,14). Khi tiến trình mạc khải đến “hồi viên mãn” (Dt 1,1-2), thì Đấng “Thiên Chúa nhập thể làm người” (Ga 1,14), Đấng tự xưng rằng “Tôi và Chúa Cha là một” (Ga 10,30), cũng đã xác nhận “bản chất hằng hữu”, của mình ngay trong bi kịch Thương Khó: “Người bảo họ: Khi các ông giương cao Con Người lên, bấy giờ các ông sẽ biết là Tôi Hằng Hữu” (Ga 8,28); một sự “hằng hữu”, bất biến…, mà trí óc con người chỉ có thể diễn tả được qua phạm trù “An-pha và Ô-mê-ga” trong sách Khải Huyền của thánh sử Gioan: Người lại phán với tôi: “Xong cả rồi! Ta là An-pha và Ô-mê-ga, là Khởi Nguyên và Tận Cùng…” (Kh 21,6).

Và điều này có liên quan gì tới Hội Thánh?

Có đấy! Trong kế hoạch nhiệm mầu của Thiên Chúa, một “Giáo Hội phổ quát được thành lập”; đó là cộng đoàn bao gồm “những ai tin vào Đức Kitô”[4], “vừa là cộng đồng được tổ chức theo cơ chế phẩm trật, vừa là Nhiệm Thể Đức Kitô, là đoàn thể hữu hình và cũng là cộng đoàn thiêng liêng, là Giáo Hội tại thế đồng thời cũng là Giáo Hội dư tràn của cải trên trời…”[5].

Về mặt “cơ chế, hữu hình”, Giáo Hội phải chịu những tác động của không gian và thời gian; phải lớn lên, cập nhật, phát triển, đối thay…; nhưng về mặt “Nhiệm Thể, thiêng liêng”, Giáo Hội luôn trung thành với căn tính, trước sao sau vậy, “chỉ có một Giáo Hội của Đức Kitô mà chúng ta tuyên xưng trong Kinh Tin Kính là duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền”[6].

Nếu ví Giáo Hội như một “Dòng sông”, thì “Dòng sông” đó có cội nguồn chính là “Thiên Chúa Ba Ngôi”[7], “được chuẩn bị cách diệu kỳ nơi lịch sử dân Israel và Cựu ước, được thiết lập vào thời kỳ sau hết, được tỏ lộ trong ngày Chúa Thánh Thần hiện xuống và sẽ được hoàn tất trong vinh quang vào lúc kết tận thời gian”[8].

Giáo Hội tại Việt Nam cách đây hơn bốn thế kỷ (nếu lấy cột mốc năm 1533), hay chính ngay lúc này, chắc chắn đang ở trong giai đoạn cuối cùng “sẽ được hoàn tất trong vinh quang…” như Công Đồng Vaticanô II vừa nói ở trên; và dĩ nhiên, cho dù là một “Giáo Hội địa phương” non trẻ và số tín hữu vẫn thuộc thành phần thiểu số, Giáo Hội Việt nam vẫn có đầy đủ phẩm chất cơ bản của Giáo Hội Mẹ: vừa hữu hình vừa thiêng liêng; vừa trần tục vừa nhiệm mầu.

Chính trên cái “phông nền” của lộ trình lịch sử vừa “hữu hình” vừa “thiêng liêng”, vừa “thế tục” vừa “nhiệm mầu” đó, chúng ta thử tìm về những cách vận dụng “mệnh lệnh truyền giáo của Đức Kitô” vào bối cảnh Á Châu trong thế kỷ 17 của Toà Thánh và của các Thừa Sai. Nói cách khác, đây là cuộc “trở về nguồn” để cùng đọc, suy tư và rút ra những định hướng thiết thực mà văn kiện MONITA AD MISSIONARIOS” (NHẮN NHỦ CÁC THỪA SAI) của Công Đồng Yuthia 1664 đã để lại cho Dân Chúa Việt Nam hôm nay (và cả Á Châu) như một gia tài quý báu. Chắc chắn, tư liệu lịch sử liên quan đến buổi đầu loan báo Tin Mừng tại Á Châu nầy sẽ chỉ cho chúng ta những con đường, những định hướng mục vụ truyền giáo mang giá trị “vượt thời gian”; nhưng đồng thời cũng sẽ giúp chúng ta khám phá những cách thế, phương tiện mà thế hệ cha ông đã sử dụng như những công cụ hữu hiệu để loan báo Tin Mừng, cho dù hôm nay đã không còn thích dụng.

Dĩ nhiên, đây không là thái độ “quyến luyến không suy xét, không đắn đo và phi lý vào quá khứ”; hay là việc “đặt bước chân của chúng ta vào những dấu chân của người đi trước”[9]đơn giản: đây chính là để “hiểu rõ hơn về lịch sử”; hay nếu phải dùng một hình ảnh, thì đó là chấp nhận làm “những người lùn đứng trên vai những người khổng lồ” để may ra có thể khám phá được chân lý, phát hiện được những viên ngọc quý dưới lớp bụi thời gian[10].

PHẦN MỘT: MỆNH LỆNH VÀ DI CHÚC ĐI CÙNG NĂM THÁNG

Trong “Thư đệ trình Đức Thánh Cha Clément IX” của hai Giám Mục Tông toà François Pallu và Pierre Lambert de la Motte, chúng ta đọc thấy một đoạn trong phần “giới thiệu nội dung” tài liệu MONITA, như sau: “Chúng con quan tâm đến việc cải thiện cách truyền bá Tin Mừng, dựa theo cách thức tuyệt diệu của Chúa Kitô và các Tông đồ (ch. II, III và IV)…”[11].

Chúng ta sẽ có dịp tìm hiểu kĩ hơn nội dung trên trong PHẦN HAI, khi đào sâu chính nội dung và bố cục của MONITA. Ở đây, chỉ muốn dừng lại như một “chút thoáng qua” về những cách thức truyền bá Tin Mừng “tuyệt diệu của Chúa Kitô và các Tông Đồ” như cách nhìn nhận của hai vị “Chủ chăn Tiền bối” trên.

I. TỪ MỘT XUẤT PHÁT ĐIỂM

1. Đã có một “từ ngữ” mang nhiều ý nghĩa phong phú

Trong khoa “Thần học về Truyền Giáo” của Giáo Hội, nguyên vấn đề “từ ngữ” thôi cũng là một “câu chuyện dài” phức tạp[12]. Thật vậy, các từ ngữ như Sứ vụ truyền giáo (Missio), Rao giảng Tin Mừng (Praedicare Evangelium), Dạy dỗ muôn dân (Docere omnes gentes), Truyền bá đức tin (Propaganda Fide), Phúc âm hoá các dân tộc (Evangelizatio Populorum), Loan Tin Mừng, Phúc âm hoá (Evangelizatio), Tân Phúc Âm hoá (Nova Evangelizatio)… lần lượt xuất hiện qua dòng thời gian, và đã được hiểu, được sử dụng, kiện toàn… trải dài theo năm tháng, cùng với những thuyên giải, định nghĩa, quảng diễn thích dụng.

Để thấy rõ hơn, xin đơn cử một thí dụ: chỉ trong một cuốn sách - “TỰ ĐIỂN CÔNG GIÁO” của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam – đã có hai mục từ, có thể nói được, có “nội hàm” không khác nhau bao nhiêu, hay chỉ là “hai mặt của một vấn đề”, nhưng được diễn đạt bằng nhiều cách: mục từ “TRUYỀN GIÁO”[13], và mục từ “PHÚC ÂM HOÁ”[14]. Riêng chỉ trong mục từ “TRUYỀN GIÁO” thôi, thì chúng ta có thể “lọc” ra được “một lô” định nghĩa[15]. (Xin trích):

“Truyền giáo là sứ mệnh cơ bản của Hội Thánh, tức là loan báo Phúc Âm cho tất cả mọi dân tộc, theo mệnh lệnh Chúa Kitô…”

“Truyền giáo là giới thiệu niềm tin, tình yêu và niềm hy vọng của Hội Thánh vào Thiên Chúa Ba Ngôi: Đấng tạo dựng, yêu thương và cứu độ muôn người.”

“Truyền giáo là làm cho loài người được tham dự, hiệp thông trong Tình Yêu giữa Ba Ngôi Thiên Chúa;…”

(Truyền giáo) “làm cho Phúc Âm của Chúa Giêsu Kitô thấm nhập mọi chiều kích cuộc sống…

“Truyền giáo chỉ công việc truyền bá đức tin Kitô giáo và việc thành lập các giáo đoàn mới nơi các dân tộc hay nhóm người chưa tin vào Chúa Kitô;…”

- (Truyền giáo là) “làm cho Phúc Âm thấm nhập vào trong nền văn hoá các dân tộc;…”

- (Truyền giáo là việc) “một số người có ơn gọi đặc biệt và được Hội Thánh sai đi loan báo Phúc Âm cho các dân tộc chưa nhận biết Chúa Kitô”… (Hết trích).

2. Từ “mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập”

Sau hai ngàn năm, cho dầu khái niệm, ý nghĩa, luận đề, chuyên đề “truyền giáo” được thuyên giải, định nghĩa, quảng diễn thế nào mặc lòng, thì điểm xuất phát uyên nguyên cố định vẫn là từ “mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập”[16], của chính Chúa Kitô, nhất là “mệnh lệnh” sau biến cố Phục Sinh, trước khi “Người lên trời ngự bên hữu Chúa Cha”.

2.1. Dấu chứng của Tin Mừng

- Mệnh lệnh trong Tin Mừng Máccô 16,15: Người nói với các ông: “Anh em hãy đi khắp tứ phương thiên hạ, loan báo Tin Mừng cho mọi loài thọ tạo”.

- Mệnh lệnh trong Tin Mừng Matthêô 28,19-20: “Vậy anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em. Và đây, Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế”.

- “Lệnh lên đường” trong Tin Mừng Nhất Lãm (Mt 10, 1.5-14; Mc 6,7-13; Lc 9,1-6): Bản văn nầy đặc biệt liên quan đến “tư cách, thái độ, hành trang…” của “nhà truyền giáo” mà không ít tác giả gọi là “lệnh lên đường”: Đức Giê-su tập họp Nhóm Mười Hai lại, ban cho các ông năng lực và quyền phép để trừ mọi thứ quỷ và chữa các bệnh tật. Người sai các ông đi rao giảng Nước Thiên Chúa và chữa lành bệnh nhân. Người nói: “Anh em đừng mang gì đi đường, đừng mang gậy, bao bị, lương thực, tiền bạc, cũng đừng có hai áo. Khi anh em vào bất cứ nhà nào, thì ở lại đó và cũng từ đó mà ra đi. Hễ người ta không đón tiếp anh em, thì khi ra khỏi thành, anh em hãy giũ bụi chân để tỏ ý phản đối họ.” Các ông ra đi, rảo qua các làng mạc loan báo Tin Mừng và chữa bệnh khắp nơi. (Lc 9,1-6).

Có thể nói được, khi Hội Thánh (hay bất cứ ai) muốn trình bày, cắt nghĩa… về “Truyền giáo” đều phải trở về với các “mệnh lệnh của Đấng Sáng lập” được Tin Mừng lưu giữ.

2.2. Cội nguồn của “mệnh lệnh”

Dĩ nhiên, để có được hay “đi tới” mệnh lệnh nầy, là cả một công trình kỳ diệu phát xuất từ “ý định của Thiên Chúa”, như cách cắt nghĩa của Sắc lệnh Truyền giáo (Ad Gentes): “Ý định nầy tuôn trào từ “mạch suối yêu thương” nghĩa là tình yêu của Thiên Chúa Cha, Đấng chính là nguyên lý tối thượng, bởi Ngài, Chúa Con được sinh ra, đồng thời cũng bởi Ngài và qua Chúa Con, nhiệm xuất Chúa Thánh Thần, cũng là Đấng vì lòng nhân từ thương xót vô biên nên khi tạo dựng và hơn nữa khi ưu ái mời gọi chúng ta tham dự vào sự sống và vinh quang của Ngài… để Ngài được vinh hiển và chúng ta được hạnh phúc…” (AG số 2).

Riêng hai chữ “chúng ta” mà Sắc lệnh Truyền Giáo vừa nói tới có nghĩa là: “Thiên Chúa muốn mời gọi mọi người tham dự vào sự sống của Ngài, không chỉ từng cá nhân không liên quan gì đến nhau, nhưng còn liên kết họ thành một đoàn dân duy nhất, trong đó con cái Thiên Chúa đang tản mác khắp nơi được quy tụ về một mối” (AG số 2).

Vâng, nói cho cùng, truyền giáo chính là làm cho “ý định của Thiên Chúa muốn cứu rỗi toàn thể nhân loại” được hiện thực (AG số 3); để “Lời Chúa được lan rộng và toả sáng” (2 Ts 3,1) và để “Nước Chúa được công bố và thiết lập khắp trần gian” (AG số 1); để “giải thoát nhân loại khỏi quyền lực tối tăm và sa tan” và để “phục hồi vạn vật trong Đức Kitô” (AG số 3); để “rao giảng Tin Mừng cho những người nghèo khó, chữa lành những tâm hồn đau khổ, loan báo sự giải thoát cho những người bị giam cầm, và cho những kẻ đui mù được nhìn thấy” (Lc 4,18); và để “Con Người đến tìm kiếm và cứu vớt những gì đã hư mất” (Lc 19,10) (AG số 3)…

3. Đến các Tông Đồ và Giáo Hội thuở ban đầu

Và như đã nói ở trên, “xuất phát điểm của Truyền Giáo” chính là “Mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập”. Tuy nhiên, mệnh lệnh đó lại nhắm trực tiếp đến các Tông Đồ và các môn sinh được chính Đức Kitô chọn gọi, sống với Ngài, được Ngài dạy dỗ, sai đi rao giảng, chứng kiến cuộc khổ nạn và phục sinh của Ngài…(x. Mc 3,13; AG số 5).

Sau biến cố “Chúa Thánh Thần Hiện Xuống” dịp lễ Ngũ Tuần, các Tông Đồ bắt đầu thi hành “sứ vụ truyền giáo” đúng như mệnh lệnh của Thầy Chí Thánh: “Hãy đi rao giảng…, làm phép rửa…”.

3.1. Phêrô và “Nhóm Mười Hai” khởi động truyền giáo

Ngay từ buổi đầu, sách Công vụ Tông đồ đã cho thấy cách các Tông đồ thực thi mệnh lệnh của Chúa Kitô với hai hoạt động chính: “các con hãy… giảng dạy…; làm phép rửa…”. Đó chính là nội dung cốt lõi của “Sứ điệp sơ truyền” (Kerygma); cũng là “nội dung và nền tảng cốt yếu” của công cuộc truyền giáo, Phúc âm hoá hay “Tân Phúc Âm hoá” của Giáo Hội muôn nơi muôn thuở

Giảng dạy muôn dân (Docete omnes gentes)[17]Bấy giờ ông Phêrô đứng chung với nhóm Mười Một lớn tiếng nói với họ rằng:…;

- Làm phép Rửa (Baptizantes eos): “Anh em hãy sám hối, và mỗi người hãy chịu phép rửa nhân danh Đức Giêsu Kitô, để được ơn tha tội; và anh em sẽ nhận được ân huệ là Thánh Thần”… Và hôm ấy đã có thêm khoảng ba ngàn người theo đạo (Cv 2,14-41).

Phần đầu của sách Công vụ Tông đồ, có thể nói được, là “Công vụ Phúc Âm hoá của Thánh Phêrô”. Chính nơi những trang đầu tiên đó, chúng ta gặp một “nhà truyền giáo Phêrô” hùng biện, can đảm, xông xáo… rao giảng và làm chứng về Đức Kitô tử nạn – phục sinh, khiến tầng lớp lãnh đạo Do Thái giáo phải e dè, kinh ngạc, tìm cách loại trừ (x. Cv 4,1-21; 5,21-33…).

3.2. Công cuộc truyền giáo của Phaolô, Tông Đồ dân ngoại

Phaolô và công cuộc truyền giáo của Ngài đóng một vai trò tối quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển Kitô giáo trên toàn thế giới; đến đổi có người dám ví von cách “thậm xưng”: “Không phải Chúa Giêsu mà chính Phaolô mới là vị sáng lập thật sự của Kitô giáo”[18]. Vì là một “chuyên đề sâu rộng” nên đây chỉ là một cuộc “cỡi ngựa xem hoa”.

Sau đây, xin đan cử một đôi trích đoạn Lời Chúa liên quan đến một “Phaolô, nhà truyền giáo vĩ đại”:

- Truyền giáo chính là lẽ sống, là sứ mệnh tối hậu: “Vì nếu tôi rao giảng Tin Mừng, thì không có lý do gì để tôi tự hào, mà đó là một nhiệm vụ tôi phải làm. Khốn cho tôi nếu tôi không rao giảng Tin Mừng” (1 Cr 9,16).

- Truyền giáo là chia sẻ Tin Mừng của Thiên Chúa và cả cuộc sống mình: “Chúng tôi đã yêu mến anh em tha thiết, đến nỗi sẵn sàng chia sẻ với anh em, không những chỉ Tin Mừng của Thiên Chúa, mà cả chính mình chúng tôi, vì anh em đã trở nên rất thân yêu đối với chúng tôi’ (1 Ts 2,8).

- Truyền giáo là chia sẻ chính “bằng chứng xác thực của Thần Khí” chứ không quảng bá cái “tôi”: “Thưa anh chị em, khi tôi đến với anh chị em, tôi đã không dùng lời lẽ hùng hồn hoặc triết lý cao siêu mà loan báo mầu nhiệm của Thiên Chúa… Tôi nói, tôi giảng mà chẳng có dùng lời lẽ khôn khéo hấp dẫn, nhưng chỉ dựa vào bằng chứng xác thực của Thần Khí và quyền năng Thiên Chúa. Có vậy, đức tin của anh chị em mới không dựa vào lẽ khôn ngoan người phàm, nhưng dựa vào quyền năng Thiên Chúa.” (1 Cor 2,1-5).

- Truyền giáo là cậy vào sức mạnh của Chúa để muôn dân nghe biết Tin Mừng: “Lần thứ nhất khi cha phải ra biện hộ trước tòa án, chẳng có ai bênh vực cha. Tất cả đều đã bỏ rơi cha. Con đừng chấp nhất với họ. Nhưng có Chúa ở bên cạnh cha, Người đã ban sức mạnh cho cha, để nhờ cha mà việc rao giảng được hoàn thành, và tất cả các dân ngoại được nghe biết Tin Mừng.” (2 Tm 4,16-17)…

Nếu có thời gian, xin mở sách Công vụ và cùng đọc và suy niệm “ba cuộc truyền giáo của ngài” (x. Cv 13-14; Cv 15-18; Cv 18-21).      

3.3. Cả Hội Thánh đã lên đường

Qua sách Công vụ Tông Đồ và các Thư mục Tân Ước khác, chúng ta có thể nói được “cả Hội Thánh đã lên đường” trong buổi bình minh của Thiên Niên kỷ thứ nhất. Ngoài các gương mặt nổi trội như Phêrô, Gioan, Giacôbe, Phaolô, Barnaba…, chúng ta còn thấy những Phó tế như Stêphanô - Vị Tử đạo tiên khởi của Kitô giáo, Philipphê…; và tiếp sau đó là những Luca, Máccô, Timôthê, Titô…; các cộng đoàn như Giêrusalem, Antiokia, Côrintô, Têsalônica…

Vâng, công cuộc truyền giáo không phải của riêng ai mà của cả một đoàn dân “loan truyền kỳ công của Thiên Chúa”, như lời quả quyết của Thánh Phêrô: “Còn anh em, anh em là giống nòi được tuyển chọn, là hàng tư tế vương giả, là dân thánh, dân riêng của Thiên Chúa, để loan truyền những kỳ công của Người, Đấng đã gọi anh em ra khỏi miền u tối, vào nơi đầy ánh sáng diệu huyền” (1 Pr 2,9).

Và sở dĩ cộng đoàn Giáo Hội sơ khai “thành công trong việc truyền giáo”, đã thuyết phục được nhiều người tin Chúa Giêsu và gia nhập Hội Thánh, phải chăng nhờ các yếu tố then chốt nầy: hiệp nhất, yêu thương, chuyên chăm Lời Chúa, nguyện cầu, trung thành với Thánh Thể: Các tín hữu chuyên cần nghe các Tông Đồ giảng dạy, luôn luôn hiệp thông với nhau, siêng năng tham dự lễ bẻ bánh, và cầu nguyện không ngừng. Mọi người đều kinh sợ, vì các Tông Đồ làm nhiều điềm thiêng dấu lạ. Tất cả các tín hữu hợp nhất với nhau, và để mọi sự làm của chung. Họ đem bán đất đai của cải, lấy tiền chia cho mỗi người tuỳ theo nhu cầu. Họ đồng tâm nhất trí, ngày ngày chuyên cần đến Đền Thờ. Khi làm lễ bẻ bánh tại tư gia, họ dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ. Họ ca tụng Thiên Chúa, và được toàn dân thương mến. Và Chúa cho cộng đoàn mỗi ngày có thêm những người được cứu độ. (Cv 2,42-47).

4. Phương thế truyền giáo cốt yếu của Đấng Sáng Lập: LÀM CHỨNG

Đấng trao sứ mệnh truyền giáo cũng là Đấng ra những chỉ thị, định hướng cần thiết như chúng ta đọc thấy trong “bản Lệnh Lên đường” của các Tin Mừng Nhất lãm: Mt 10, 1.5-14; Mc 6,7-13; Lc 9,1-6; và dĩ nhiên, đó cũng là “Kim Chỉ Nam truyền giáo” tiên khởi mẫu mực cho Giáo Hội muôn nơi, muôn thuở.

Tuy nhiên, trước hết và trên hết, chân dung của “người truyền giáo”, của kẻ “Loan báo Tin Mừng” theo đúng nguyện vọng và ước muốn của “Đấng Sáng Lập” lại là “CHỨNG NHÂN”: “Chính anh em là chứng nhân về những điều nầy” (Lc 24,48); “Bấy giờ anh em sẽ là chứng nhân của Thầy tại Giêrusalem, trong khắp miền Giuđê, Samari và cho đến tận cùng trái đất” (Cv 1,8).

Và rồi, trước những “biến động dồn dập” ở Giêrusalem trong “cái thuở ban đầu” ấy, tưởng rằng các môn sinh của Chúa Kitô đã quên bẵng ước muốn của Thầy; nhưng không, họ vẫn nhớ như in:

- Thánh Phêrô ngay từ buổi đầu Giáo Hội đã trung thành với “kim chỉ nam” đó: “Một trong những anh em đó phải cùng với chúng tôi làm chứng rằng Người đã phục sinh” (Cv 1,22); “Đức Giêsu đã bị các ông treo lên cây gỗ mà giết đi; nhưng Thiên Chúa của cha ông chúng ta đã làm cho Người trỗi dậy, và Thiên Chúa đã ra tay uy quyền nâng Người lên, đặt làm thủ lãnh và Đấng Cứu Độ, hầu đem lại cho Israel ơn sám hối và ơn tha tội. Về những sự kiện đó, chúng tôi xin làm chứng, cùng với Thánh Thần…” (Cv 5,30-31)…

- Thánh Phaolô cũng đã xác nhận việc “làm chứng” của các Tông Đồ: “Trong nhiều ngày, Đức Giêsu đã hiện ra với những kẻ từng theo Người từ Galilê lên Giêrusalem. Giờ đây chính họ làm chứng cho Người trước mặt dân” (Cv 13,31) và của chính mình: “Nhưng mạng sống tôi, tôi coi thật chẳng đáng giá gì, miễn sao tôi chạy hết chặng đường, chu toàn chức vụ tôi đã nhận từ Chúa Giêsu, là long trọng làm chứng cho Tin Mừng về ân sủng của Thiên Chúa” (Cv 20,24); sách Công Vụ Tông Đồ còn minh xác cả về “địa chỉ làm chứng” của Phaolô: Đêm ấy Chúa đến bên ông Phaolô và nói: “Hãy vững lòng ! Con đã long trọng làm chứng cho Thầy ở Giêrusalem thế nào, thì con cũng phải làm chứng như vậy tại Rôma nữa” (Cv 23,11)…

Cốt lõi là như thế; còn thể hiện, vận dụng việc “làm chứng” như thế nào thì, có thể nói được, toàn bộ Lời Chúa là “ánh sáng dẫn lối đưa đường” (Tv 119,105) cùng với sự soi dẫn của Chúa Thánh Thần trải qua các thời đại, các thế hệ con người, các nền văn hoá, các trực giác khôn ngoan, các phát kiến sáng tạo, các biến cố thăng trầm của lịch sử…

Vâng, câu chuyện “đưa thuyền ra chỗ nước sâu mà thả lưới bắt cá” (Lc 5,4) là một “thiên anh hùng ca” bi tráng trải dài qua hai thiên niên kỷ; và nơi đó không chỉ được dệt đan hoà điệu bởi các Thánh nhân, các vị Giáo hoàng, Giáo phụ… lừng danh; mà còn được góp phần của cả những giáo dân âm thầm, những thừa sai thành tâm thiện chí, ngay cả trong các Giáo Hội anh em ngoài Công giáo (Chính Thống, Tin Lành, Anh Giáo…); có khi là các tội nhân hay cả những kẻ chống lại Tin Mừng… Đó cũng là một bức tranh hùng vĩ đan xen muôn gam màu, chất liệu…, không chỉ rực rỡ oai hùng của thành công, thắng lợi; nhưng cũng chất chứa rất nhiều những đau thương, bách hại, máu xương, nước mắt…

Trong bài khảo luận nhỏ dẫn vào văn kiện MONITA nầy, chỉ xin được ghi lại vài điểm nhấn truyền giáo từ Công Đồng Vatican II đến hôm nay.

II. NHỮNG CẬP NHẬT ĐỊNH HƯỚNG TRUYỀN GIÁO THỜI HIỆN ĐẠI

Trong cuộc “lữ hành đức tin” của Dân Chúa suốt hai ngàn năm, Truyền Giáo là một “câu chuyện dài đầy lâm ly bi đát”; có những thành công vang dội, cũng như đầy dẫy những tháng ngày “xương rơi máu đổ”; có những “thăng trầm bể dâu” nhưng cũng đầy những biến thiên chẳng ngờ…, mà cuộc “lật ngược thế cờ cách ngoạn mục liên quan đến đế quốc Rôma” là một bức minh hoạ rõ nét và sống động cho câu chuyện này: chính quan chức Rôma đã lên án đóng đinh Chúa Cứu Thế vào đầu thế kỷ thứ nhất tại Giêrusalem; và cũng chính các hoàng đế Rôma, nhất là thời bạo chúa Nêrô, đã bách hại tàn khốc các Kitô hữu tại thủ phủ Rôma và trên toàn đế quốc…; thì cũng chính một hoàng đế Rôma – Constantino – vào đầu thế kỷ thứ tư (312), đã quyết chọn Kitô giáo làm quốc giáo[19] !

Cho đến thế kỷ 21 nầy, không tính các anh chị em Kitô hữu thuộc Chính Thống giáo, Tin Lành và Anh Giáo, thì Giáo Hội Công Giáo Rôma đã có số tín hữu vượt xa con số “nghìn triệu”; tức trên dưới 1/6 dân số thế giới. Để có được thành quả “những hạt lúa vàng ắp đầy trong kho lẫm nầy”, nhất là, như nhận định của tác giả Richard Holloway, để “trở thành một thiết chế quyền lực bậc nhất trên địa cầu, ngay cả các vị vua cũng phải nép mình trước uy quyền đó”[20], Giáo Hội đã phải nỗ lực truyền giáo bằng một cái giá thực sự đắt đỏ; đắt đỏ bởi trí tuệ, công sức, máu xương của con người và nhất là “ân sủng của Thiên Chúa”. Vâng cái giá của việc “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế” (Mt 28,20).

Vì trọng tâm của bài khảo luận nầy chính là văn kiện MONITA của Công đồng Yutthia 1664, nên ở đây chỉ xin nêu ra vài “điểm nhấn quan trọng” trên lộ trình hướng dẫn mục vụ truyền giáo của thời hiện đại, như là một “bức phông nền cơ bản” để làm sáng lên những giá trị vượt thời gian của MONITA.

1. Toàn thể Dân Chúa “đến với muôn dân” (Công Đồng Vaticano II với Ad Gentes).

Khởi đi từ “khẩu lệnh lên đường” được Đức Kitô ban ra, có thể nói được, cuộc hành trình xuyên suốt hai ngàn năm của Hội Thánh chính là cuộc lên đường không ngừng nghỉ để “đến với muôn dân”. Mỗi thời đại với mỗi hoàn cảnh, tuỳ điều kiện không gian cũng như thời gian, địa lý hay văn hoá, chính trị hay kinh tế…, công cuộc “đến với muôn dân” luôn mang những nét đặc trưng và để lại những dấu ấn…, làm nên cả một kho tàng kinh nghiệm phong phú cho công cuộc truyền giáo của Giáo Hội.

Vào thời đại của chúng ta, đặc biệt, vào hậu bán thế kỷ 20, một biến cố đức tin và cũng là một dấu ấn lịch sử sâu đậm nhất của Hội Thánh Công Giáo đó chính là Công Đồng Vaticano II[21], mà tinh thần và định hướng vẫn còn tác động lâu dài trên toàn thể sinh hoạt của Giáo Hội, trong đó, sinh hoạt “loan báo Tin Mừng” là dễ nhận thấy nhất. (x. CÁC MÔ HÌNH TRUYỀN GIÁO TRONG GIÁO HỘI CÔNG GIÁO trong tác phẩm “Thần học truyền giáo cho hôm nay”)[22].

Thật vậy, Vatican II, theo ý nguyện ban đầu của Đức Gioan XXIII, Vị Giáo Hoàng được ơn soi sáng khai mở Công Đồng, đó là một Công Đồng mang tính “mục vụ”[23], như một giai thoại được lưu lại: “Khi được hỏi tại sao Đức Giáo Hoàng muốn triệu tập Công Đồng, ngài hóm hỉnh trả lời, trong khi lấy tay mở cửa sổ: “Tôi muốn toang các cửa sổ Giáo Hội để cho chúng ta nhìn ra được và công chúng nhìn vào được”. Trong ý hướng đó, Đức Gioan XXIII mong muốn là Giáo Hội cần phải nhìn vào “những dấu chỉ của thời đại”, để có thể đáp ứng nhu cầu cần thiết của nhân loại. Ngài sử dụng một từ ngữ của người Ý là “aggiornamento”, có nghĩa là “cập nhật hóa”, để nói đến tính cấp bách của Giáo hội lúc này là mở ra với toàn thế giới”[24]. (x. Những điều đã xảy ra tại Công Đồng Vatican II)[25].

Điểm nhấn đầu tiên về truyền giáo của Công Đồng Vatican II chính là văn kiện: Sắc lệnh về hoạt động truyền giáo của Giáo Hội – Ad Gentes (AG)[26]một văn kiện mang tính “thực hành” và “áp dụng” các “định hướng mục vụ của Công Đồng Vaticano II” như Lời Giới thiệu văn kiện đã trình bày: “Sắc Lệnh này khảo luận các vấn đề lý thuyết cũng như thực hành về hoạt động truyền giáo trong thời đại ngày nay. Ðồng thời, Sắc Lệnh cũng có tính cách rất thần học, nghĩa là các chủ đề chính cũng như các vấn đề truyền giáo luôn luôn được đặt trong tương quan với nguồn mạc khải. Những giải quyết và những tiêu chuẩn thực tế đều có nền tảng thần học vững chắc, thường trực tiếp dựa trên những bản văn Thánh Kinh. Mọi hoạt động truyền giáo của Giáo Hội bắt nguồn từ tình yêu giữa Ba Ngôi và là một hiệu quả, hay có thể nói là sự nối tiếp sứ mạng của các Ngài, là sự hoàn thành ý định của Thiên Chúa trong thế giới, Ðấng muốn mọi người được cứu rỗi”[27].

Và đây, có thể nói được, là áng văn đẹp nhất của văn kiện diễn tả sứ vụ truyền giáo được Giáo Hội thực thi “theo mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập”: “Vì thế, vâng lệnh Chúa Kitô đồng thời được ân sủng và tình yêu Chúa Thánh Thần thúc đẩy, Giáo Hội thực thi sứ mệnh, khi thực sự hiện diện giữa mọi người và mọi dân tộc, bằng cách hoạt động để nhờ gương mẫu đời sống, lời giảng dạy, các bí tích và những phương thế trao ban an sủng khác, dẫn đưa tất cả đến với đức tin, đón nhận ơn giải thoát và bình an của Chúa Kitô, nhờ đó mở ra con đường thông suốt và vững chắc giúp họ thông dự trọn vẹn vào mầu nhiệm Chúa Kitô” (AG 5).

Dĩ nhiên, bên cạnh văn kiện mang tính “chuyên đề truyền giáo” nầy, Vaticano II gần như đã “phả hương thơm loan báo Tin Mừng” lên các văn kiện quan trọng khác như Lumen Gentium (Hiến Chế Giáo Hội), Gaudium et Spes (Hiến chế mục vụ Giáo Hội trong thế giới ngày nay), Apostolicam Actuositatem (Sắc lệnh về hoạt động Tông Đồ Giáo dân), Sắc lệnh về Đại Kết (Unitatis Redintegratio), Tuyên Ngôn về mối quan hệ của Hội Thánh với các Tôn Giáo ngoài Kitô (Nostra Aetate), Tuyên Ngôn về Tự Do Tôn Giáo (Dignitatis Humanae)[28]

2. “Hồi sinh” sau Vaticano II: Từ Evangelii Nuntiandi (1975) đến Redemptoris Missio (1990):

2.1. “Cánh cửa Công Đồng” và những luồng gió khủng hoảng:

Đã hơn nửa thế kỷ kể từ ngày bế mạc (1965), Công Đồng Vatican II vẫn còn âm hưởng mạnh mẽ bên trong (ad intra) lẫn bên ngoài (ad extra) Hội Thánh; đặc biệt trong chiều kích “đọc những dấu chỉ thời đại” và “nhìn nhận hoạt động của Thần Khí Thiên Chúa bên ngoài Giáo Hội Công Giáo”[29]. Quả thật, Công Đồng đã mang lại cho Giáo Hội một luồng sinh khí mới, một động lực trong việc canh tân, đối thoại, hoà giải, đại kết…: “… Nhưng, có điều chắc chắn là không ai có thể phủ nhận ảnh hưởng lớn lao của tinh thần ‘canh tân và hòa giải’ do Công Ðồng Vatican II thổi vào Giáo hội, đem lại cho Giáo Hội một sức sống mới. Từ đây, Giáo Hội được nhìn nhận như một mầu nhiệm hiệp thông, là cộng đoàn Dân Chúa, không còn nặng về tính cơ cấu và phẩm trật nữa…”[30].

Tuy nhiên, những thập niên sau Công Đồng, tức khoảng thời gian từ 1965-1975, toàn thế giới gần như phải trải qua những xáo trộn, đổi thay sâu sắc về nhiều phương diện, khiến công cuộc truyền giáo của Giáo Hội cũng rơi vào khủng hoảng, như cách nhìn của tác giả Robert Schreiter[31] mà Roger P. Schroeder, SVD đã tóm tắt trong bài viết “Giáo huấn Hội thánh về truyền giáo sau Vaticanô II: 1975-2007”“Schreiter gọi thập niên sau Công đồng (1965-1975) là chặng khủng hoảng về truyền giáo. Thế giới đang chuyển biến: phong trào nhân quyền tại Hoa kỳ, cuộc cách mạng văn hóa bên Trung quốc, Chiến tranh sáu ngày ở Trung Đông, Mùa Xuân Praha ở Tiệp khắc, cuộc nổi dậy của sinh viên ở Mêxicô[32]. Trong Giáo hội cũng có nhiều nhân tố góp phần cho cuộc khủng hoảng. Việc hồi tục của nhiều linh mục và tu sĩ đã làm suy giảm nhân số các thừa sai. Cuộc chấm dứt chế độ thuộc địa, mà công cuộc truyền giáo thường được gắn kết, cũng khiến cho nhiều người kêu gọi kết liễu việc truyền giáo, hoặc ít là một đường lối truyền giáo. Ngoài ra, những biến chuyển thần học của Công đồng – việc nhìn nhận bản chất truyền giáo của toàn Giáo hội (AG 2), sự hiện diện của Thiên Chúa trong thế giới như là các dấu chỉ thời đại (GS 4), sự cần thiết của việc đối thoại và hợp tác với các tín đồ các tôn giáo khác (NA 2), và khả năng có thể được cứu độ ngoài Hội thánh (LG 16) – đã cắt đứt những động lực trước Công đồng về việc cứu độ các linh hồn và về việc thiết lập Giáo hội hữu hình”[33]. (x. STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER)[34].

2.2. Evangelii Nuntiandi: Đến với muôn dân hay là việc Phúc Âm hoá mang tính toàn diện

Năm 1974, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã triệu tập Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới (thứ III) để bàn sâu và rộng về việc “Loan báo Tin mừng trong thế giới hiện đại”. Đúc kết những ý kiến của các nghị phụ, Đức thánh cha đã soạn và ban hành tông huấn Evangelii Nuntiandi (Loan báo Tin mừng - EN) năm 1975, như một “điểm đến của Năm Thánh vừa kết thúc (1975) và món quà kỷ niệm “10 năm bế mạc Công Đồng Vaticano II”[35].

Đây được coi là văn kiện “định chuẩn” về sứ mệnh truyền giáo của Hội Thánh; vừa bổ túc cho AD GENTES (chỉ mới xoay quanh MISSIO)[36] vừa mở ra những định hướng mới sâu rộng hơn, bao quát hơn (với EVANGELIZATIO)[37]. Có thể nói được, với 3 số 18,19,20, tông huấn Evangelii Nuntiandi đã phần nào diễn đạt khái quát “nội hàm” của EVANGELIZATIO: Phúc Âm hoá chính là “Đổi mới nhân loại”[38], là “Đổi mới cảnh vực sống của nhân loại”[39] và “Phúc Âm hoá những nền văn hoá”[40].

Và một trong những “điểm nhấn” quan trọng của Tông huấn nầy đó “loan báo Tin Mừng qua đời sống chứng tá” mà lời phát biểu của Đức Phaolô VI đã trở thành một câu châm ngôn: “Người đương thời sẵn sàng lắng nghe những nhân chứng hơn là những thầy dạy, hoặc nếu họ có nghe thầy dạy, thì bởi vì chính thầy dạy cũng là những nhân chứng”[41].

2.3. Redemptoris Missio: Truyền giáo: câu trả lời của niềm tin và tình yêu

Nhân dịp kỷ niệm “Ngân Khánh AD GENTES” (1965-1990) và “Mười lăm năm EVANGELII NUNTIANDI” (1975-1990), Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã ban hành Thông điệp SỨ VỤ ĐẤNG CỨU THẾ (REDEMPTORIS MISSIO - RM) ngày 7.12.1990; và người ta cho rằng, đây là văn kiện quan trọng nhất của triều đại Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II[42].

Về cơ bản “thần học truyền giáo” nơi “RM”, như nhận xét của ROGER P. SCHROEDER, là một tổng hợp và bổ túc “dựa trên AG (Sắc lệnh Truyền Giáo Ad Gentes) và EN (Tông huấn Loan báo Tin Mừng – Evangelii Nuntiandi), nêu bật vai trò của Chúa Kitô và sự cần thiết phải loan báo Đức Kitô là chủ tể”[43].

Thật vậy, “vẫn trên dòng sông cũ” của Giáo Hội, Thông điệp “Sứ Vụ Đấng Cứu Thế” muốn mang Hội Thánh “Ad Gentes” triệt để hơn, rộng khắp hơn, chính xác hơn…, như đến với những “Chân Trời Bao La”[44], bao gồm những “vùng đất còn xa lạ với Tin Mừng”, những cộng đoàn Dân Chúa vững mạnh và những Giáo Hội cần được “Tân Phúc Âm hoá”[45]. Và cũng từ viễn tượng “Chân trời bao la” đó, RM muốn một lần nữa cống hiến câu trả lời dứt khoát cho những ai, những trào lưu muốn đặt lại căn tính cũng như lý do của “sứ mệnh truyền giáo” của Hội Thánh: “Đối với câu hỏi: Tại sao phải truyền giáo ? Thì nhờ niềm tin và kinh nghiệm của Giáo Hội, chúng tôi xin trả lời rằng sự giải phóng đích thực là đón nhận tình yêu của Đức Kitô... Truyền giáo là một vấn đề của niềm tin, đó thực là thước đo niềm tin của chúng ta vào Đức Giêsu Kitô và vào Tình yêu Người dành cho chúng ta” (RM số 11).

Vả lại, cũng từ cái nhìn lạc quan, phấn khởi, Thông điệp Sứ Vụ Đấng Cứu Thế đã trang bị cho Hội Thánh và con cái của Giáo Hội cả một “Linh đạo Truyền Giáo”, một phương thế, một con đường để “nên thánh”: “Hoạt động truyền giáo đòi phải có một linh đạo đặc biệt, một linh đạo áp dụng riêng cho tất cả những ai được Thiên Chúa kêu gọi để trở thành những nhà truyền giáo.” (RM số 87). Vâng, “Linh đạo truyền giáo của Giáo Hội là một cuộc hành trình tiến đến sự thánh thiện” (RM 90); và đó là điều mà Vị Thánh Giáo Hoàng của chúng ta đã trực giác ngay từ thuở ban đầu của Giáo Hội, và công cuộc Phúc Âm Hoá hôm nay cũng phải như thế: “chúng ta hãy nhớ đến lòng nhiệt thành truyền giáo của các cộng đồng Kitô hữu tiên khởi. Bất chấp phương tiện di chuyển và truyền thông hạn hẹp vào những thời ấy, việc loan truyền Phúc Âm vẫn nhanh chóng tiến đến tận cùng trái đất. Đó là tôn giáo của một Con Người chết trên thập giá, của “một viên đá vấp phạm cho người Do Thái và ngu xuẩn cho Dân Ngoại” (1Cor 1:23)! Bên dưới cái năng động truyền giáo này chính là đời sống thánh thiện của các Kitô hữu và các cộng đồng Kitô hữu tiên khởi vậy” (RM 90). .

3. Tân Phúc Âm hoá hôm nay: “Đi ra trong Niềm vui” và “Trẻ trung trong Hiệp Hành” (Từ Evangelii Gaudium tới Christus Vivit).

3.1. Evangelii Gaudium: Giáo Hội “Đi ra trong Niềm vui”[46]:

Từ buổi sáng thứ Ba ngày 26/11/2013, cả thế giới Công Giáo hân hoan khôn xiết khi được đón nhận một quà tặng tuyệt vời từ Vị Mục Tử Tối Cao. Quà tặng tinh thần cao quý đó chính là Tông Huấn Evangelii Gaudium (Niềm Vui Tin Mừng), Tông huấn đầu tiên của Đức Thánh Cha Phanxicô sau hơn 8 tháng trên ngai tòa Thánh Phêrô.

Trong viễn tượng “thời sự mục vụ”, có thể nói Tông Huấn nầy là một đúc kết (như vẫn thường xảy ra) của Đức Thánh Cha sau cuộc họp của Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới; ở đây, chính là văn kiện hậu Thượng Hội Đồng Giám Mục thứ 13, diễn ra từ ngày 7 đến ngày 28 tháng 10 năm 2012 tại Rôma với chủ đề Tân phúc âm hóa để thông truyền đức tin Ki-tô giáo.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, cho dù “nhiều lần, Đức Thánh Cha Phanxicô tham chiếu các Đề nghị của Thượng Hội Đồng tháng Mười 2012, như thế ngài cho thấy sự đóng góp của Thượng Hội Đồng quan trọng là dường nào trong việc soạn thảo Tông huấn này. Thế nhưng văn kiện này đi xa hơn kinh nghiệm của Thượng Hội Đồng. Trong văn kiện này, Đức Thánh Cha đã in dấu không chỉ kinh nghiệm mục vụ riêng của ngài, nhưng còn lời mời gọi đón nhận thời điểm ân sủng mà Giáo Hội đang sống, để xúc tiến cách tin tưởng, xác tín và nhiệt thành giai đoạn mới của việc Phúc Âm hóa.”[47].

Kể từ khi được công bố cho thế giới, quả thật Tông Huấn EG[48] - cùng với con người và “phong cách mục vụ” của ĐTC Phanxicô, đã thổi vào “cơ thể” Giáo Hội và cả thế giới một luồng sinh khí mới mẻ đầy tươi mát, hân hoan và hy vọng, như nhận xét tinh tế của Linh mục James Martin, SJ: “Chưa bao giờ lại có một văn kiện giáo hoàng khiến người ta phải suy nghĩ, ngạc nhiên và lên tinh thần bằng tông huấn “Niềm Vui Tin Mừng”[49]. Vâng, có thể nói, đây chính là “tiếng kèn” đánh thức để Dân Chúa lên đường Tân Phúc Âm hoá bằng cam kết “Đi ra trong Niềm vui”.

3.2. Những điểm nhấn của “Evangelii Gaudium”:

3.2.1. Cốt lõi của “Tân Phúc Âm hoá” là tìm lại “niềm vui của Tin Mừng”: “NIỀM VUI CỦA TIN MỪNG đổ đầy trái tim và cuộc sống của tất cả những ai gặp Chúa Giêsu. Những ai chấp nhận đề nghị cứu độ của Người đều được giải thoát khỏi tội lỗi, buồn phiền, trống rỗng nội tâm và cô đơn. Với Đức Kitô, niềm vui luôn luôn được tái sinh. Trong Tông Huấn này, tôi muốn khích lệ các tín hữu đi vào một chương mới của công cuộc loan báo Tin Mừng ngập tràn niềm vui này, đồng thời vạch ra những lối đi mới cho hành trình của Hội Thánh trong những năm sắp tới.”[50].

3.2.2. Hành động và thái độ đầu tiên của tiến trình “Tân Phúc Âm hoá”: hoán cải mục vụ để trở về với chọn lựa căn bản: truyền giáo chứ không phải “bảo tồn”:

- “Trong những ngày này, nơi các GM chúng tôi, nhiều lần có những tiếng nói được gióng lên nhắc nhở rằng để có thể rao giảng Tin Mừng cho thế giới, thì trước tiên Giáo Hội cần đặt mình trong tư thế lắng nghe Lời Chúa. Lời mời gọi rao giảng Tin Mừng được diễn tả qua lời kêu gọi hoán cải. Chúng ta hãy tin chắc rằng chúng ta phải là những người trước hết cần phải hoán cải, cần phải trở về với quyền năng của Chúa Kitô, là Đấng duy nhất có thể đổi mới mọi sự, nhất là đổi mới cuộc sống nghèo nàn của chúng ta.”[51].

Tôi ước mơ một “chọn lựa truyền giáo”, nghĩa là một nỗ lực truyền giáo có khả năng biến đổi mọi sự, để các thói quen, các cách hành động, các giờ giấc và chương trình, ngôn ngữ và các cơ cấu của Hội Thánh có thể được khai thông thích hợp cho việc loan báo Tin Mừng cho thế giới hôm nay, hơn là cho sự bảo tồn của Hội Thánh.”[52].

3.2.3. Một Hội Thánh Tân Phúc Âm hoá phải là Một Hội Thánh “đi ra” để gặp gỡ và cống hiến: “Vì vậy chúng ta hãy đi ra, đi ra để cống hiến cho mọi người sự sống của Chúa Giêsu Kitô. Ở đây tôi lặp lại cho toàn thể Hội Thánh điều tôi từng nói cho các linh mục và giáo dân ở Buenos Aires: Tôi thà có một Hội Thánh bị bầm dập, mang thương tích và nhơ nhuốc vì đi ra ngoài đường, hơn là một Hội Thánh ốm yếu vì bị giam hãm và bám víu vào sự an toàn của mình. Tôi không muốn một Hội Thánh chỉ lo đặt mình vào trung tâm để rốt cuộc bị mắc kẹt trong một mạng lưới các nỗi ám ảnh và các thủ tục.”[53].

3.3. Christus Vivit: Để Giáo Hội “Trẻ trung trong Hiệp Hành”:

Một trong các “môi trường mục vụ” để Hội Thánh triển khai chương trình Tân phúc âm hóa để thông truyền đức tin Ki-tô giáo, đó chính là “Giới Trẻ”; đây cũng chính là chủ đề nghị sự của Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới thứ XV: Giới trẻ, Đức tin và Phân định ơn gọi[54].

Trong tông huấn Hậu Thượng Hội Đồng về giới trẻ, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã ban hành tông huấn “Christus Vivit” (Đức Kitô đang sống - CV), như một động lực, một cơ hội để “Chính những người trẻ có thể giúp Hội thánh giữ được tinh thần trẻ trung, không rơi vào băng hoại; không dừng lại, không kiêu hãnh, không biến thành giáo phái, nhưng trở nên nghèo khó và có khả năng làm chứng hơn nữa, gần gũi với những người hèn kém và những người bị bỏ rơi, biết đấu tranh cho công lý và khiêm tốn đón nhận những chất vấn. Người trẻ có thể đem đến cho Hội thánh vẻ đẹp của sự trẻ trung khi họ khơi gợi khả năng ‘vui mừng về những khởi đầu, luôn cho đi chính mình, canh tân và lại lên đường để đạt những thành quả mới’”[55].

Ngoài nhiều định hướng được đề nghị cho chương trình mục vụ giới trẻ, có thể nói được, định hướng “Hiệp Hành” chính là điểm quy chiếu quan trọng cho việc thực hiện tiến trình Tân Phúc Âm hoá, đặc biệt cho người trẻ: “Sự tham gia của giới trẻ đã giúp “đánh thức” mô thức hiệp hành, là một “chiều kích cấu thành của Hội Thánh.” Như thánh Gioan Kim Khẩu nói, “Hội Thánh đồng nghĩa với Hiệp Hành”, bởi vì Hội Thánh không là gì khác mà chính là việc “cùng nhau bước đi” của đàn chiên trên con đường lịch sử để gặp Đức Kitô” (Phanxicô, Diễn từ kỷ niệm 50 năm thành lập Thượng Hội Đồng Giám Mục, ngày 17 tháng 10 năm 2015). Tính hiệp hành đặc trưng cho cả đời sống lẫn sứ vụ của Hội Thánh, là Dân Chúa được tạo thành bởi những người già, trẻ, nam, nữ thuộc mọi nền văn hóa và mọi giai cấp từ mọi chân trời, và là Thân Thể Đức Kitô trong đó chúng ta là những chi thể của nhau, đặc biệt là những người bị gạt ra ngoài lề xã hội và bị chà đạp. Trong tiến trình trao đổi và qua các chứng từ, Thượng Hội Đồng đã đưa ra một số đặc tính cơ bản của kiểu hiệp hành mà chúng ta được mời gọi hoán cải.”[56].

Hy vọng, qua mô hình “Hiệp Hành” trong mục vụ giới trẻ, Hội Thánh sẽ tìm được giải pháp tối ưu cho công cuộc Tân Phúc Âm hoá: “Mục vụ giới trẻ phải “mang tính hiệp hành” (synodale), nghĩa là có khả năng liên kết trong một “hành trình chung”, điều đó bao hàm “sự quý trọng các đặc sủng mà Chúa Thánh Thần ban cho mỗi thành viên trong Giáo Hội theo ơn gọi và vai trò của mình, đồng thời sẽ thúc đẩy mọi thành viên tham gia gánh vác trách nhiệm. […] Với tinh thần nầy, chúng ta sẽ có thể tiến tới một Giáo Hội có nhiều tác nhân tham gia và cùng chia sẻ trách nhiệm, một Giáo Hội có khả năng cho thấy được nét phong phú nhờ tính đa dạng, đồng thời chúng ta cũng đón nhận với lòng biết ơn sự đóng góp của các tín hữu giáo dân, nhất là của giới trẻ và nữ giới, cùng sự chung tay góp sức của các người sống đời thánh hiến nam và nữ, của các nhóm, hội đoàn và phong trào. Chúng ta không được gạt bỏ một ai hoặc làm cho một ai có thể muốn xa lánh chúng ta”. (CV số 206).

Kết luận Phần I

Kể từ “mệnh lệnh đầu tiên” của Thầy Chí Thánh, công cuộc loan báo Tin Mừng vẫn như một dòng chảy bất tận mà toàn thể “Nhiệm Thể Chúa Kitô” là nước, là phù sa, bãi bờ… mang đến cho nhân loại Tin Mừng và Hồng ân cứu rỗi.

Về phương diện phàm trần, dĩ nhiên, con người hay định hướng, phương pháp, cách thế truyền giáo được Giáo Hội chọn lựa mỗi thời mỗi khác, sao cho thích dụng với các thế hệ con người, các môi trường xã hội, văn hoá… của mỗi thời đại.

Trong khi đó, viễn tượng siêu nhiên sẽ cho thấy: những điều cốt lõi của sứ điệp Tin Mừng, của chân lý cứu độ, càng ngày càng được đào sâu, củng cố, trình bày và chuyển tải sao cho, vừa trung thành với đức tin Tông Truyền, với nguồn cội; vừa trở nên “quà tặng”, giải pháp, con đường được thuyết phục và đón nhận đối với tâm thức nhân loại hôm nay.

Hy vọng chúng ta sẽ tìm gặp hai chiều kích đó ngay trong văn kiện MONITA, Kim Chỉ nam cho các thừa sai đi gieo hạt giống Tin Mừng trên vùng đất Á Châu vào thế kỷ 17.

(Còn tiếp: PHẦN 2: BÌNH VẪN CHƯA HỀ CŨ)       

WHĐ (30.6.2021)

 

 

[1] Heraclitus (Khoảng 544-484 TCN), xuất thân từ Ephesus (Hy Lạp), thuộc nhóm triết gia của “trường phái Elea” (Eleatic school) như Xenophanes (570-475 TCN), Parmenides (540-470 TCN)…, một trong những trường phái nổi tiếng nhất của “triết học tiền Socrate”.

[2] JOHANNES HIRSCHBERGER; Lịch sử Triết học Tập I, Triết học Cổ đại và Trung đại; tập thể dịch giả: Dương Anh Xuân và Thánh Pháp; Công ty sách Thời đại – Nhà xuất bản Tri Thức 2020; tr. 45-46: Và Plato nhận xét: “Tương truyền Heraclitus cho rằng mọi vật đều vận động và không có gì đứng yên; ông so sánh chúng với dòng sông, và nói rằng không ai tắm hai lần trên một dòng sông” (Cratylus, 402 a; ed. Jowett, Vol. I, P. 191).

[3] GHI CHÚ RIÊNG: Để khai triển sâu hơn chiều kích “biến dịch” nầy, Heraclitus còn vận dụng khái niệm “Logos”, như là “Nguyên uỷ”, “Thần linh” hay “Nguyên lý phổ quát” chi phối sự đổi thay và biến dịch. Khái niệm về “Logos” nầy hoàn toàn đối lập với khái niệm “Logos” của Thánh Gioan Tông Đồ, là Ngôi Lời và là chính Thiên Chúa, Đấng Hằng hữu, vô thuỷ vô chung: “Lúc khỏi đầu đã có Ngôi Lời (Logos). Ngôi Lời vẫn hướng về Thiên Chúa, và Ngôi Lời là Thiên Chúa” (Ga 1,1). (x. SĐD: JOHANNES HIRSCHBERGER, Lịch sử Triết học… ; tr. 47).

[4] HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM, UỶ BAN GIÁO LÝ ĐỨC TIN; Công Đồng Vaticanô II; nxb. Tôn giáo 2012; Hiến chế tín lý về Giáo Hội – Lumen Gentium (LG), số 2; tr. 70.

[5] SĐD (LG), số 8; tr. 80.

[6] SĐD (LG), số 8; tr. 81.

[7] SĐD (LG), số 4; tr. 72: “Như thế, Giáo Hội phổ quát xuất hiện như một dân tộc được hợp nhất khởi nguồn từ sự hợp nhất của Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần”.

[8] SĐD (LG), số 2; tr. 70.

[9] TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ GIÁO PHẬN QUI NHƠN; Kim Chỉ Nam Truyền Giáo thế kỷ 17; Những lời nhận định trong phần “DẪN NHẬP” của tác giả G. Espie cho lần Tái bản sách MONITA; tr. 32.

[10] SĐD (Kim Chỉ Nam…); tr. 32: “Chúng ta sẽ không bao giờ tìm thấy chân lý nếu chúng ta hài lòng với việc đặt những bước chân của chúng ta vào những dấu chân của người đi trước. Chúng ta nhìn xa hơn họ, bởi lẽ chúng ta là những người lùn đứng trên vai những người khổng lồ”.

[11] SĐD (Kim Chỉ Nam…); tr. 39.

[12] LM. GIUSE PHAN TẤN THÀNH, OP; Thần học về truyền giáo; website Giáo phận Đà Lạt: http://www.simonhoadalat.com/HOCHOI/THANHOC/30ThanHocTruyenGiao.htm.

[13] HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM, UỶ BAN GIÁO LÝ ĐỨC TIN, BAN TỪ VỰNG CÔNG GIÁO; Tự Điển Công Giáo; Nhà Xuất Bản Tôn giáo 2016; mục từ TRUYỀN GIÁO; tr. 934-935

[14] SĐD (Tự Điển Công Giáo…); mục từ PHÚC ÂM HOÁ, VIỆC; tr. 692-693.

[15] SĐD (Tự Điển Công Giáo…); mục từ TRUYỀN GIÁO; tr. 934-935: “… Truyền giáo có gốc tiếng Latinh là missio – nghĩa là sai đi.

- Theo nghĩa rộng: Truyền giáo là sứ mệnh cơ bản của Hội Thánh, tức là loan báo Phúc Âm cho tất cả mọi dân tộc, theo mệnh lệnh Chúa Kitô (x. Mc 16,15; Mt 28,19-20; GLHTCG 849). Như vậy, truyền giáo là giới thiệu niềm tin, tình yêu và niềm hy vọng của Hội Thánh vào Thiên Chúa Ba Ngôi: Đấng tạo dựng, yêu thương và cứu độ muôn người. Mục đích tối hậu của truyền giáo là làm cho loài người được tham dự, hiệp thông trong Tình Yêu giữa Ba Ngôi Thiên Chúa (x. GLHTCG 850), làm cho Phúc Âm của Chúa Giêsu Kitô thấm nhập mọi chiều kích cuộc sống (x. AG 21).

- Theo nghĩa hẹp: truyền giáo chỉ công việc truyền bá đức tin Kitô giáo và việc thành lập các giáo đoàn mới nơi các dân tộc hay nhóm người chưa tin vào Chúa Kitô (x. GLHTCG 854), làm cho Phúc Âm thấm nhập vào trong nền văn hoá các dân tộc (x. TĐ Redemptoris Missio 48). Mọi Kitô hữu đều có bổn phận truyền giáo (x. AG 15; GLHTCG 856). Tuy nhiên, một số người có ơn gọi đặc biệt và được Hội Thánh sai đi loan báo Phúc Âm cho các dân tộc chưa nhận biết Chúa Kitô”.

[16] CÔNG ĐỒNG VATICANÔ II; bản dịch Việt ngữ của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam, Uỷ ban Giáo lý Đức tin; Nhà xuất bản Tôn Giáo 2012; Sắc lệnh về hoạt động truyền giáo của Giáo Hội – Ad Gentes (AG); số 1; tr. 641: “Được Thiên Chúa sai đến với muôn dân để nên bí tích cứu độ phổ quát”, đồng thời vì những đòi hỏi căn bản của đặc tính công giáo, và vì mệnh lệnh của Đấng Sáng Lập, Giáo Hội dành mọi nỗ lực để loan báo Tin Mừng cho tất cả mọi người.”

[17] Mt 28,19-20: Theo Bản Vulgata

[18] RICHARD HOLLOWAY; Lược sử tôn giáo; Loan Vũ dịch; Nhà xuất Bản Thế Giới 2019; tr. 149: “Đó là lý do vì sao có ý kiến cho rằng không phải Giêxu mà Paul mới là vị sáng lập thật sự của Kitô giáo. Không có Paul thì phong trào của Giêxu đã phai nhạt như một nhánh tin vào đấng cứu thế khác đã từng thất bại trong Do Thái giáo. Chính nhờ Paul đã hiện thực hoá nó trong lịch sử. Điều đó đúng, nhưng nên nhớ rằng Paul cũng đã mang theo Giêxu. Đối tượng được ông thuyết giảng là Giêxu: một Giêxu mà Paul gặp trên đường đi Damascus; một Giêxu đã tiết lộ tin mừng về tình yêu của Thiên Chúa dành cho thế giới; một Giêxu sẽ sớm trở lại nên không thể trì hoãn việc loan tin thêm nữa”.

[19] SĐD (RICHARD HOLLOWAY…); tr. 155-157: “… Như vậy, chỉ trong vòng hai mươi năm, một cuộc đảo ngược thế cờ ngoạn mục đã diễn ra: từ chỗ là nhóm bên lề bị áp bức cho đến tôn giáo được ân sủng của hoàng đế (…). Chính thế lực đã đóng đinh Ngài giờ đã quyết định sẽ dùng hình tượng của Ngài cho các mục đích của họ…”.

[20] SĐD (RICHARD HOLLOWAY…); tr. 157.

[21] HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM, UỶ BAN GIÁO LÝ ĐỨC TIN, BAN TỪ VỰNG CÔNG GIÁO; Tự Điển Công Giáo; Nhà Xuất Bản Tôn giáo 2016; mục từ CÔNG ĐỒNG VATICANÔ II; tr. 175-176: “Công Đồng Vatican II là công đồng chung thứ XXI của Hội Thánh, diễn ra tại Vaticano từ năm 1962 đến năm 1965, do Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan XXIII (1881-1963) triệu tập, sau đó được tiếp tục và phê chuẩn bởi ĐGH Phaolô VI (1897-1978)…”.

[22] STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; Trung Thành và thích nghi (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 400-419: “Mô tả của Robert Schreiter về phong trào truyền giáo của Giáo Hội Công Giáo trong thế kỷ XX theo 4 giai đoạn cung cấp cho chúng ta một khung tổng quát tuyệt vời cho phần này. Sau một thời kỳ ban đầu xác tín, sang thập kỷ 1960 là thời kỳ sôi động và chuyển tiếp, chủ yếu nhờ Công Đồng Vaticanô II. Sau một quãng thời gian khủng hoảng, Giáo Hội Công Giáo đã có một cuộc tái sinh về thần học và thực hành truyền giáo của mình, được phát triển thành các trào lưu và các cách diễn tả đa dạng của cùng một sứ mạng Kitô duy nhất…”.

[23] THÁNH CÔNG ĐỒNG CHUNG VATICAN II, Tập 1; bản dịch: Giáo Hoàng Học viện Piô X; tái bản tại nhà in Nguyễn Bá Tòng 20.2.1975; Nhập Đề Tổng quát; tr. 30:”Đức Gioan XXIII mong mỏi Công Đồng này sẽ là Công Đồng “mục vụ”. Ngài không muốn Công Đồng đề cập tới vấn đề lên án tuyệt thông, cũng như không bận tâm đến các tín điều…”.

[24] LM. GIOAN B. NGUYỄN VĂN HẢO; bài viết Sống Năm Đức Tin nhân dịp 50 năm Khai mạc Công Đồng Vatican II; website Kênh Thông tin Xuân Bích Việt Nam: https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2012/10/18/song-nam-duc-tin-nhn-ky-niem-50-nam-khai-mac-cng-dong-vatican-ii/; đăng ngày 18/10/2012.

[25] Để hiểu rõ hơn về khái niệm “aggiornamento” của Vaticano II, xin đọc: JOHN W. Ơ MALLEY; Những điều đã xảy ra tại Công Đồng Vatican II; Lm. Nguyễn Đức Thông, C.S.s.R, dịch; nxb Phương Đông 2015; tr. 75-78.

[26] THÁNH CÔNG ĐỒNG CHUNG VATICAN II, Tập 4; bản dịch: Giáo Hoàng Học viện Piô X; tái bản tại nhà in Nguyễn Bá Tòng 20.2.1975; Sắc lệnh về hoạt động truyền giáo của Giáo Hội- Ad Gentes (AG); phần Nhập Đề; tr. 523-524: “… Sau một vài tu chỉnh, bản văn cuối cùng đã được nhận ngày 7-12-1965 với 2,394 phiếu thuận, 5 phiếu chống. Ðây là một trong những tỷ số chấp thuận cao nhất cho một văn kiện Công Ðồng. Trước tiên Sắc Lệnh được gọi là “Sắc Lệnh về vấn đề truyền giáo”. Tựa đề hiện nay “Về hoạt động truyền giáo của Giáo Hội” lần đầu tiên được xuất hiện trong lược đồ của 13 vấn đề. Lý do chính yếu của việc thay đổi tựa đề hình như là để nhấn mạnh mối tương quan mật thiết giữa hoạt động và Giáo Hội. Hoạt động truyền giáo là việc thiết yếu của Giáo Hội, nó thuộc về sứ mạng của Giáo Hội trong thế giới. Vì thế tựa đề không muốn nói rằng: hoạt động truyền giáo là một hoạt động riêng biệt trong Giáo Hội, bên cạnh những hoạt động khác như hoạt động mục vụ, xã hội v.v... Sự tương quan của Sắc Lệnh này với Hiến Chế tín lý về Giáo Hội được đánh dấu bằng những chữ đầu tiên của hai văn kiện “Ánh Sáng muôn dân” và “đến muôn dân”. Hai câu này ám chỉ đến lời tiên tri Isaia (42,6 và 49,6)…”

[27] SĐD (Sắc lệnh về… AG); tr. 524-525.

[28] Có thể xem đầy đủ “nội dung truyền giáo” qua các văn kiện của Công Đồng Vaticano II nơi tác giả: STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; Trung Thành và thích nghi (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 409-411.

[29] STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; Trung Thành và thích nghi (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 399.

[30] LM. GIOAN B. NGUYỄN VĂN HẢO; bài viết Sống Năm Đức Tin nhân dịp 50 năm Khai mạc Công Đồng Vatican II; 5. Thành quả sau Công Đồng; website Kênh Thông tin Xuân Bích Việt Nam:

https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2012/10/18/song-nam-duc-tin-nhn-ky-niem-50-nam-khai-mac-cng-dong-vatican-ii/; đăng ngày 18/10/2012.

[31] Robert Schreiter, ‘Changes in Roman Catholic Attitudes toward Proselytism and Mission.’ In New Directions in Mission and Evangelization 2. Ed. James A. Scherer and Stephen B. Bevans, Orbis Books, Maryknoll, NY 1994, p. 113-25.

[32] x. THẾ GIỚI CỦA THẾ KỶ XX của hai tác giả: STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; Trung Thành và thích nghi (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 394-400.

[33] ROGER P. SCHROEDER, SVD; bài viết “Giáo huấn Hội thánh về truyền giáo sau Vaticanô II: 1975-2007”; website Trung Tâm Học vấn Đa Minh: https://catechesis.net/nhung-van-kien-cua-giao-hoi-ve-truyen-giao-trong-100-nam-qua-phan-iii/; đăng ngày 14.10.2020.

[34] STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; Trung Thành và thích nghi (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 412.

[35] ĐGH PHAOLO VI; Tông huấn Loan báo Tin Mừng (Evangelii Nuntiandi); Bản dịch của Lê Công Đức; website Xuân Bích Việt Nam https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2011/01/30/tong-huan-loan-bao-tin-mung-evangelii-nuntiandi/; số 2; đăng ngày 30.01.2011: “Đó là nhiệm vụ của Ta muốn chu toàn ở đây, vào cuối năm thánh này, năm mà Giáo Hội dồn mọi nỗ lực vào việc rao giảng Tin Mừng cho mọi người (Ad Gentes số 1). Giáo Hội không mong gì khác hơn là chu toàn nhiệm vụ loan báo Tin Mừng của Chúa Giêsu Kitô, được công bố từ hai lần nhắc nhở căn bản “Hãy mặc lấy con người mới” (Ep 4,24) và “ Hãy giao hoà cùng Thiên Chúa” (2 Cr 5,20). Nhiệm vụ đó Ta cũng muốn thi hành dịp kỷ niệm 10 năm ngày bế mạc Công đồng Vaticanô II. Mục tiêu của công đồng này được cô đọng trong câu: Làm cho Giáo Hội của thế kỷ 20 trở nên thích hợp hơn trong việc loan báo Tin Mừng cho nhân loại của thế kỷ hai mươi. Ta cũng muốn chu toàn nhiệm vụ đó nhân dịp một năm sau kỳ đại hội lần thứ ba của Thượng Hội Đồng Giám Mục, một đại hội mà ai cũng biết được dành riêng cho việc Phúc Âm hoá...”.

[36] Để hiểu rõ hơn về “Thần học truyền giáo của Ad Gentes” qua khái niệm “Missio”, xin đọc thêm: Chương 9. Truyền giáo là tham dự vào sứ vụ của Thiên Chúa Ba Ngôi trong tác phẩm “Trung Thành và thích nghi” (Constants in Context) – Thần học Truyền giáo cho hôm nay của STEPHENS B. BEVANS – ROGER P. SCHROEDER; bản dịch Việt Ngữ: Lm. Đaminh Ngô Quang Tuyên; nxb. Tôn Giáo 2020; tr. 469-499.

[37] ROGER P. SCHROEDER, SVD; bài viết “Giáo huấn Hội thánh về truyền giáo sau Vaticanô II: 1975-2007”; website Trung Tâm Học vấn Đa Minh: https://catechesis.net/nhung-van-kien-cua-giao-hoi-ve-truyen-giao-trong-100-nam-qua-phan-iii/; đăng ngày 14.10.2020: “Có lẽ vì muốn tránh đồng hóa “truyền giáo” với “thuộc địa” cho nên thuật ngữ “loan báo Tin mừng” (evangelization) được dùng thay cho “truyền giáo” (mission). Tuy rằng việc loan báo Tin mừng có thể hiểu theo nghĩa hẹp là công bố sứ điệp Phúc âm bằng lời nói và chứng tá, nhưng ở đây Đức Phaolô VI muốn hiểu theo một nghĩa rất rộng, bao gồm hết mọi hình thức của việc truyền đạo; hiểu như vậy, hai từ ngữ loan báo Tin mừng (evangelization) và “truyền giáo” (mission) coi như đồng nghĩa”.

[38] ĐGH PHAOLO VI; Tông huấn Loan báo Tin Mừng (Evangelii Nuntiandi); Bản dịch của Lê Công Đức; website Xuân Bích Việt Nam https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2011/01/30/tong-huan-loan-bao-tin-mung-evangelii-nuntiandi/; số 18; đăng ngày 30.01.2011: “Đối với Giáo Hội, Phúc Âm hóa là đem Tin Mừng vào trong mọi cảnh vực nhân loại và nhờ sự tiếp xúc này làm thay đổi tự bên trong, đổi mới chính nhân loại: “Này đây Ta tạo dựng một vũ trụ mới” (Ap 21,5). Nhưng không có nhân loại mới, nếu trước tiên không có con người mới, không có sự sống mới nhờ phép Rửa tội (Rm 6,4) và do đời sống theo Tin Mừng (Ep 4, 23-24). Vậy mục đích của việc Phúc Âm hóa chính là sự thay đổi nội tâm đó, và nếu phải diễn tả một cách vắn tắt, thì ta có thể nói một cách đúng đắn rằng Giáo Hội Phúc Âm hóa, khi chỉ nhờ sức mạnh thần linh của sứ điệp mà Giáo Hội công bố (Rm 1,16), Giáo Hội tìm cách hoán cải cùng lúc lương tâm cá nhân và tập thể của con người, hoán cải sinh hoạt mà con người đang dấn thân, hoán cải đời sống và hoàn cảnh cụ thể của họ”.

[39] SĐD (Tông huấn Loan…); số 19: “Những cảnh vực sống của nhân loại đang biến đổi, cho nên, đối với Giáo Hội, vấn đề không phải chỉ là rao giảng Tin Mừng nơi những vùng địa dư càng ngày càng mở rộng hoặc cho những nhóm dân ngày càng đông, nhưng phải ảnh hưởng tới, và nếu cần dùng sức mạnh của Tin Mừng mà đảo lộn những tiêu chuẩn phán đoán, những giá trị nhân đạo, những bận tâm chính yếu, những trào lưu tư tưởng, những nguồn cảm hứng, những mẫu mực sống của nhân loại, khi những điều ấy ngược lại với Lời Chúa và chương trình cứu độ”.

[40] SĐD (Tông huấn Loan…); số 20: “Cần phải Phúc Âm hóa văn hóa và những nền văn hóa của con người hiểu theo nghĩa phong phú và rộng rãi như trong Gaudium et Spes (53) nghĩa là đi từ con người và lại quy về những tương quan giữa con người với người và người với Thiên Chúa. Như thế Phúc Âm hóa các nền văn hóa phải được thực hiện một cách sống động sâu xa cho tới tận gốc rễ, chứ không theo một cách trang trí như lớp sơn bóng ngoài mặt. (…).Sự ly khai giữa Tin Mừng và văn hóa quả là một thảm trạng của thời đại chúng ta cũng như của những thời đại trước. Như vậy phải dồn mọi nỗ lực để tiến tới sự Phúc Âm hóa một cách rộng rãi, đúng hơn phải Phúc Âm hóa mọi nền văn hóa. Chúng phải được cải hóa nhờ tiếp xúc với Tin Mừng, nhưng sẽ không có tiếp xúc nếu Tin Mừng không được công bố”.

[41] SĐD (Tông huấn Loan…); số 41: “Mới đây Ta đã nói với một nhóm giáo dân rằng: “Người đương thời sẵn sàng lắng nghe những nhân chứng hơn là những thầy dạy, hoặc nếu họ có nghe thầy dậy, thì bởi vì chính thầy dạy cũng là những nhân chứng”. Thánh Phêrô đã diễn tả rõ rệt điều này khi Ngài đưa ra một cách sống trong sạch và đáng kính “Không dùng lời nói nhưng lại chinh phục được cả những kẻ từ chối tin vào Lời” (1P 3,1). Vì vậy chính bằng cách xử thế, bằng đời sống mà Giáo Hội sẽ rao giảng Tin Mừng cho thế giới, nghĩa là bằng chứng tá đời sống trung thành với Đức Kitô, sống nghèo khó và từ bỏ, sống không lệ thuộc vào các quyền lực thế gian, tắt một lời, chính bằng đời sống thánh thiện mà Giáo Hội rao giảng Tin Mừng”.

[42] x. ROGER P. SCHROEDER, SVD; bài viết “Giáo huấn Hội thánh về truyền giáo sau Vaticanô II: 1975-2007”; website Trung Tâm Học vấn Đa Minh: https://catechesis.net/nhung-van-kien-cua-giao-hoi-ve-truyen-giao-trong-100-nam-qua-phan-iii/; đăng ngày 14.10.2020.

[43] SĐD (ROGER P. SCHROEDER; bài viết “Giáo huấn Hội thánh … )

[44] Đây là chủ đề của Chương IV trong Tông huấn RM: NHỮNG CHÂN TRỜI BAO LA CỦA CỦA SỨ VỤ “ĐẾN VỚI MUÔN DÂN”.

[45] x. Sứ Vụ Đấng Cứu Thế (RM) số 33, 34, 37…

[46] x. BAN THƯỜNG HUẤN GPQN; Niềm vui Tin Mừng – Một Hội Thánh mở cửa; Khoá Thường Huấn linh mục giáo phận Qui Nhơn 2014; Bài thuyết trình: Hoán cải mục vụ (Convertion pastorale) – Chương trình hành động của tiến trình Tân Phúc Âm hoá; tác giả: Lm. Giuse Trương Đình Hiền; tr. 23-46.

[47] Họp báo giới thiệu Tông Huấn “Evangelii gaudium” của Đức Thánh Cha Phanxicô về việc loan báo Tin Mừng trong thế giới ngày nay (26/11/2013). Nguồn: trang mạng Xuân Bích Việt Nam. Tý Linh chuyển dịch.

[48] Kể từ đây, xin được sử dụng hai từ viết tắt EG để chỉ Tông Huấn Evangelii Gaudium.

[49] VŨ VĂN AN; Một số nhận định về tông huấn Evangelii Gaudium của Đức Phanxicô; website http://danchuausa.net

[50] EG 1

[51] Sứ điệp Thượng HĐGM thế giới thứ 13 gửi Cộng đoàn Dân Chúa, số 5.

[52] EG 27

[53] EG 49

[54] Hồng Y Lorenzo Baldisseri Tổng Thư Ký Thượng Hội Đồng giới thiệu “Tài Liệu Làm Việc” ngày 8.5.2018 tại Điện Vatican: “Ngày 6 tháng Mười năm 2016, Đức Thánh Cha công bố chủ đề của Phiên Họp Toàn Thể Thường Lệ Lần Thứ XV của Thượng Hội Đồng Giám Mục: “Giới Trẻ, Đức Tin và Biện Phân Ơn Gọi”; website http://www.giaoly.org/vn/tai-lie%cc%a3u-lam-vie%cc%a3c-thuo%cc%a3ng-ho%cc%a3i-dong-ve-gioi-tre%cc%89/

[55] ĐGH PHANXICÔ; Tông huấn Chúa Kitô đang sống (Christus Vivit); Bản dịch: Giám mục Luy Nguyễn Anh Tuấn trực thuộc HĐGMVN; nxb Tôn Giáo 2019; số 37; tr. 26.

[56] Tài Liệu Kết Thúc Thượng Hội Đồng Giám Mục về Giới Trẻ; Giới trẻ, Đức tin và Phân định ơn gọi; Phạm Xuân Khôi chuyển dịch; website http://www.giaoly.org/vn/tlktthdgt/ ; số 121.


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Bài viết được quan tâm
  •   Đang truy cập 154
  •   Máy chủ tìm kiếm 4
  •   Khách viếng thăm 150
 
  •   Hôm nay 37,680
  •   Tháng hiện tại 623,126
  •   Tổng lượt truy cập 47,945,460