Đôi khi, tình yêu không được thể hiện qua sự dịu dàng, mà qua sự lo lắng và sợ hãi. Nó trở thành một nhu cầu thường trực muốn biết người kia đang ở đâu, đang nói chuyện với ai, hay đang nghĩ những gì… như thể việc biết được mọi thứ có thể mang lại sự bình yên. Nhu cầu này thường được biện minh bằng sự quan tâm, hứng thú, hoặc tình yêu, trong khi thực tế nó thường xuất phát từ nỗi sợ hãi. Nỗi sợ hãi này có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân: sợ mất người kia, sợ bị thay thế, hoặc sợ bị tổn thương…

Sự kiểm soát trong một mối quan hệ, dưới danh nghĩa bảo vệ mối quan hệ, thể hiện qua những câu hỏi liên tục, sự giám sát ngày càng tăng, và thậm chí là những yêu cầu hoặc hạn chế. Dần dần, sự mong muốn để bảo vệ mối quan hệ này trở nên ngột ngạt và thường đi kèm với việc gây cảm giác tội lỗi cho người kia. Điều này sau đó được thể hiện qua những câu nói như: “Anh/em nói điều này vì lợi ích của em/anh,” “Vì anh/em quan tâm đến em /anh,” “Anh/em chỉ muốn chăm sóc em/anh”...

Tại sao sự kiểm soát lại gây hại cho các mối quan hệ?

Kiểm soát tình yêu không bảo vệ mà chỉ giới hạn nó. Nó bóp nghẹt tự do, có thể gây ra sự oán giận, phá vỡ lòng tin, tạo ra sự phụ thuộc và cản trở sự phát triển cá nhân và các mối quan hệ. Nhà tâm thần học và phân tâm học người Anh John Bowlby (1907-1990) giải thích rằng các mối quan hệ thời thơ ấu của một người tạo ra các khuôn mẫu cảm xúc ảnh hưởng đến cách họ tương tác sau này trong cuộc sống. Do đó, một người lớn lên trong bầu không khí bất an về mặt cảm xúc hoặc đã trải qua sự đau khổ vì tình yêu sẽ có xu hướng kiểm soát nhiều hơn để không đánh mất những gì mình đang có. Ví dụ, Marie, 25 tuổi, tâm sự rằng sau khi trải qua chấn thương tâm lý trong một mối quan hệ trước đây liên quan đến sự không chung thủy, giờ đây cô cảm thấy rất bất an và lo lắng trên con đường tiến tới hôn nhân với vị hôn phu của mình. Do đó, việc thừa nhận những tổn thương của chính mình thông qua sự tự phản tỉnh chân thành là điều cần thiết để chữa lành, học cách yêu thương thực sự và tin tưởng người khác. Dưới đây là một số gợi ý để yêu thương vô điều kiện mà không kiểm soát:

1. Đồng hành mà không gây áp lực

Yêu thương mà không kiểm soát nghĩa là hiện diện trong cuộc sống của người kia mà không cố gắng định hướng nó. Điều đó không có nghĩa là liên tục bảo họ nên làm gì, cư xử như thế nào, hay đưa ra quyết định gì. Mặc dù đôi khi điều này có vẻ như là lời khuyên hay sự quan tâm, nhưng khi nó trở nên dai dẳng và liên tục, nó không còn là giúp đỡ nữa mà là sự can thiệp. Hãy hỗ trợ người bạn đời của mình mà không xâm phạm, bằng cách lắng nghe mà không ngắt lời và gợi ý mà không áp đặt.

2. Tin tưởng mà không cần giám sát

Lòng tin là nền tảng của bất kỳ mối quan hệ nào, đặc biệt là một mối quan hệ tình cảm lành mạnh. Người đang yêu không cần phải liên tục kiểm tra hay trấn an bản thân, bởi vì họ biết rằng lòng tin dựa trên sự tự do, chứ không phải sự giám sát. Tin tưởng có nghĩa là không đòi hỏi bằng chứng liên tục, mà là lựa chọn tin vào lời nói của người kia và chấp nhận rằng bạn không thể kiểm soát mọi thứ.

3. Tôn trọng cá tính riêng của mỗi người

Một mối quan hệ lành mạnh không xóa bỏ cá tính riêng. Yêu thương mà không kiểm soát có nghĩa là nhận ra rằng người bạn đời của bạn có lịch sử, sở thích và không gian riêng. Tất cả những điều này không đe dọa mối quan hệ; ngược lại, nó làm phong phú thêm mối quan hệ. Tôn trọng cũng có nghĩa là chấp nhận những khác biệt này và không đòi hỏi người kia phải hoàn toàn giống như bạn mong muốn.

4. Yêu thương trong tự do, chứ không phải trong sợ hãi

Tình yêu kiểm soát xuất phát từ nỗi sợ hãi: sợ mất mát, sợ không đủ tốt, sợ bị tổn thương. Ngược lại, tình yêu lành mạnh được sinh ra từ sự tự do nội tâm và sự lựa chọn yêu thương người khác, được làm mới mỗi ngày. Yêu thương tự do nghĩa là không cần kiểm soát để cảm thấy an toàn, và xây dựng trên niềm tin hơn là lo lắng.

Tóm lại, tình yêu đích thực không tìm cách giam hãm hay kiềm chế người kia bằng sự kiểm soát… Nó tạo ra một không gian mà mỗi người đều muốn ở lại, bởi vì cả hai đều tìm thấy sự bình yên thực sự ở đó.

Tác giả: Karen Hutch – Aleteia (12/4/2026)

Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên