Nhìn từ bên ngoài, nhà thờ San Pantalon, được xây dựng tại khu Dorsoduro vào năm 1704, trông như một công trình bình thường, không có gì nổi bật. Nhưng khi bước qua mặt tiền trầm tối, còn dang dở một phần, bạn sẽ bắt gặp một trong những báu vật ít người biết đến của Venice. Trên trần nhà thờ là bức tranh rộng khoảng 139 m², mô tả cuộc tử đạo của thánh Pantaleon.

Bức tranh trần này là ý tưởng của họa sĩ thời Baroque Giovanni Antonio Fumiani. Đây là bức tranh vẽ trên vải lớn thứ hai thế giới, chỉ sau bức tranh trang trí trần nhà do anh em nhà Funaro thực hiện tại Maddaloni, vùng Apulia. Tác phẩm được thực hiện bằng kỹ thuật telero, sử dụng sơn dầu trên những tấm vải lớn làm từ lanh hoặc gai dầu, căng trên khung gỗ.

Bức tranh đồ sộ tái hiện những cảnh trong cuộc đời thánh Pantaleon, vị tử đạo được xem là một trong các Thánh Phù Trợ (Holy Helpers)—nhóm các thánh được tín hữu kêu cầu để xin trợ giúp trong những lúc đau khổ. Điều khiến bức tranh càng gây ấn tượng là vị trí của nó, ngay phía trên bàn thờ, khiến người xem phải ngước nhìn lên chiêm ngưỡng.

Fumiani từng là họa sĩ thiết kế sân khấu nổi tiếng cho các vở diễn. Khả năng tạo dựng bố cục giàu tính kịch của ông được thể hiện rõ trong kiệt tác Baroque này, tác phẩm được xem là một trong những trần nhà đẹp nhất thế giới. Nhờ cách sử dụng phối cảnh, bức tranh tạo cảm giác lớn hơn kích thước thực và được bố trí theo hướng nhìn từ dưới lên, với các cảnh trong cuộc đời thánh Pantaleon lần lượt xuất hiện theo chiều cao tăng dần.

Cảnh đầu tiên, bắt đầu từ phía bên phải, kể về phiên xử thánh Pantaleon. Tiến dần về phía cung thánh, người xem đến với phần thứ hai, khi thánh nhân được thông báo bản án tử hình. Ở phần thứ ba, Fumiani khắc họa những cực hình thánh Pantaleon phải chịu; tiếp đó là cảnh ngài chịu tử đạo. Cuối cùng, tại trung tâm trần nhà, điểm nhấn của bức tranh đồ sộ, Fumiani diễn tả khoảnh khắc thánh nhân được Đức Kitô đón vào thiên đàng.

Fumiani mất 20 năm để hoàn thành bức tranh, bắt đầu từ năm 1680 và kết thúc chỉ vài tháng trước khi nhà thờ hoàn tất vào năm 1704. Không phải nhà phê bình nghệ thuật nào cũng yêu thích tác phẩm đồ sộ này. Nhà sử học nghệ thuật người Anh John Ruskin từng chỉ trích tính kịch trong tranh của Fumiani là “quá mức”.

Dẫu vậy, 400 năm sau khi tác phẩm hoàn thành, nhiều người yêu nghệ thuật vẫn tìm đến ngôi nhà thờ ít được biết đến này để chiêm ngưỡng cách Fumiani diễn tả cuộc tử đạo của thánh Pantaleon đầy tính sân khấu. Họ cũng đến để thưởng lãm những tác phẩm nghệ thuật ấn tượng khác được lưu giữ tại địa điểm đặc biệt này, như bức “Lễ đăng quang của Đức Maria” của Antonio Vivarini và Giovanni d’Alemagna, hay bức “Thánh Pantaleon chữa lành cho một cậu bé” của Paolo Veronese.

Piero de Fina, người trông coi chính thức kiêm hướng dẫn viên của nhà thờ, cho biết phần lớn khách tham quan đến đây chủ yếu để xem bức tranh trần, nhưng họ cũng thường ấn tượng với những tác phẩm và không gian bên trong nhà thờ. Trong cuộc phỏng vấn với chính quyền thành phố Venice, ông de Fina nói: “Chín mươi phần trăm các tác phẩm nghệ thuật bên trong nhà thờ San Pantalon được hoàn thành vào nửa sau thế kỷ XVII, và các phần trang trí hầu như vẫn được giữ nguyên cho đến ngày nay.”

Ông cũng cho biết thời điểm thích hợp nhất để chiêm ngưỡng một trong những báu vật ít người biết đến của Venice là sau khi mặt trời lặn. “Tôi khuyên mọi người nên đến ngắm trần nhà vào ban đêm, khi đứng ở lối vào bên trong nhà thờ. Khi đó, người ta có thể cảm nhận rõ nhất cách Fumiani sử dụng nghệ thuật tương phản sáng tối (chiaroscuro) và chiêm ngưỡng những chi tiết hoàn thiện tinh xảo trong tác phẩm của ông.”

Tác giả: V. M. Traverso (Theo Aleteia)

Chuyển ngữ: Ái Tâm