1. Phê bình Kinh thánh là gì?
- Thuật ngữ phê bình Kinh thánh thường gây hiểu lầm đối với độc giả bình dân. Trong ngôn ngữ thông thường, chữ phê bình dễ gợi lên ý nghĩa phán đoán tiêu cực hay tìm lỗi. Tuy nhiên, trong lãnh vực học thuật, phê bình trước hết có nghĩa là đọc, phân tích và đánh giá một cách cẩn trọng nhằm hiểu đúng nội dung, hình thức và ý hướng của tác phẩm.
- Áp dụng vào Kinh thánh, phê bình không hàm ý thái độ nghi ngờ hay chống đối Lời Chúa, nhưng là nỗ lực nghiêm túc để hiểu bản văn theo đúng ý của tác giả và trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Tương tự như phê bình văn học hay phê bình nghệ thuật, khoa phê bình Kinh thánh tìm cách làm sáng tỏ các chiều kích khác nhau của bản văn để giúp người đọc tiếp cận sâu xa hơn với sứ điệp mạc khải.
- Có nhiều hình thức phê bình Kinh thánh. Trước hết là phê bình văn chương, quan tâm đến cấu trúc, văn thể và các kỹ thuật diễn đạt của tác giả. Người nghiên cứu tự hỏi tác giả có phải là một văn sĩ khéo léo hay không, câu chuyện được kể có lôi cuốn không, các hình ảnh và nhân vật được xây dựng nhằm mục đích gì, và nếu là một dụ ngôn hay trình thuật biểu tượng thì có nên hiểu các chi tiết theo nghĩa lịch sử hay không.
- Một hình thức quan trọng khác là phê bình chính lục. Hình thức này xem xét mỗi sách Kinh thánh trong mối tương quan với toàn bộ Kinh thánh, cả Cựu ước lẫn Tân ước. Các tác phẩm không đứng riêng lẻ, nhưng soi sáng và điều chỉnh lẫn nhau khi được đặt trong cùng một quy điển đức tin của Giáo hội. Chẳng hạn, giáo huấn của Thánh Phaolô về việc con người được nên công chính nhờ đức tin chứ không phải do việc làm Luật Môsê, khi được đọc song song với thư Thánh Giacôbê nhấn mạnh đến việc làm bác ái, giúp người tín hữu đạt tới cái nhìn quân bình và toàn diện hơn về đời sống Kitô hữu.
- Trong các hình thức phê bình khác nhau, phê bình lịch sử là hình thức thường được nhắc đến nhiều nhất. Phương pháp này tìm hiểu tác giả nhân loại của bản văn, hoàn cảnh sống, mục đích viết, bối cảnh xã hội và tôn giáo, cũng như đối tượng độc giả mà tác phẩm nhắm tới. Đồng thời, phê bình lịch sử cũng giúp xác định văn thể của mỗi sách và vị trí của nó trong toàn bộ Kinh thánh. Mục tiêu căn bản của phương pháp này là trả lời câu hỏi tác giả thật sự muốn nói gì với những người nghe đầu tiên của mình.
- Đằng sau mọi hình thức phê bình Kinh thánh, cần xác tín rằng mạc khải của Thiên Chúa không loại trừ vai trò của tác giả nhân loại. Thiên Chúa là Đấng toàn tri, nhưng tác giả nhân loại thì bị giới hạn bởi thời đại, ngôn ngữ và văn hóa của mình. Vì thế, bản văn Kinh thánh không phải lúc nào cũng cung cấp câu trả lời trực tiếp cho mọi vấn đề của các thời đại sau, nhưng mời gọi người đọc giải thích trong ánh sáng đức tin và truyền thống sống động của Giáo hộ
2. Những sách Kinh thánh khó hiểu
- Ngay cả khi vận dụng các phương pháp phê bình khoa học, người đọc vẫn gặp không ít đoạn văn và sách Kinh thánh khó hiểu. Điều này không phải là một thất bại của Kinh thánh, nhưng phản ánh sự phong phú và đa dạng của các văn thể, bối cảnh và mục đích thần học khác nhau.
- Nếu đặt câu hỏi sách nào khó hiểu nhất đối với độc giả bình thường, thì trong Tân ước, sách Khải huyền thường được nhắc đến nhiều nhất. Đối với các chuyên gia, sách này không hẳn là khó vì họ quen thuộc với văn loại Khải huyền của Do Thái giáo và ý thức rằng không thể hiểu các hình ảnh theo nghĩa sát chữ. Trái lại, độc giả hiện đại, vốn không quen với văn thể này, dễ đọc sách Khải huyền như một bản tiên đoán chi tiết về tương lai, về ngày tận thế hay về những biến cố lịch sử cụ thể, từ đó nảy sinh nhiều cách hiểu sai lạc.
- Văn loại khải huyền không còn quen thuộc trong văn chương hiện đại. Những con số, hình ảnh quái thú, thiên tai và các thị kiến lạ lùng dễ bị hiểu theo lối giật gân hoặc đoán định thời điểm tận thế. Chính vì thế, sách Khải huyền trở thành một trong những sách gây nhiều tranh cãi và lạm dụng nhất trong lịch sử chú giải Kinh thánh.
3. Sứ điệp căn bản của sách Khải huyền
- Tên gọi Khải huyền hay Mạc khải đều bắt nguồn từ những từ có nghĩa là vén màn, làm lộ ra điều đang bị che giấu. Tên gọi này cho thấy mục đích của sách không phải là cung cấp thông tin bí mật về lịch sử tương lai xa, nhưng là giúp người đọc nhận ra ý nghĩa sâu xa của thực tại hiện tại dưới ánh sáng của Thiên Chúa.
- Sách Khải huyền không nhằm trả lời các câu hỏi như khi nào tận thế xảy ra, trái đất sẽ tồn tại bao lâu hay thời điểm Chúa Kitô quang lâm. Mọi cố gắng dùng sách này để tính toán ngày giờ hay vẽ ra các kịch bản lịch sử cụ thể đều đi ngược lại ý hướng của tác giả và đã nhiều lần bị lịch sử chứng minh là sai lạc.
- Sứ điệp trung tâm của sách Khải huyền là niềm hy vọng dành cho những cộng đoàn đang bị bách hại và thử thách. Qua ngôn ngữ tượng hình mạnh mẽ, tác giả diễn tả cuộc xung đột dữ dội giữa sự thiện và sự ác, giữa quyền lực trần thế tàn bạo và quyền năng tối thượng của Thiên Chúa. Dù sự dữ có vẻ như đang thống trị, Thiên Chúa vẫn nắm giữ lịch sử và sẽ dẫn đưa mọi sự đến chỗ hoàn tất theo kế hoạch yêu thương của Ngài.
- Hình ảnh sách được mở trên trời, các thiên thần chiến thắng các thế lực ma quỷ, Con Chiên đánh bại con Mãnh thú, hay phụng vụ huy hoàng của các thánh trên trời đều nhằm khẳng định rằng đau khổ và bất công không có tiếng nói sau cùng. Thiên Chúa sẽ cứu độ những ai trung thành và sự dữ sẽ không thể tồn tại vĩnh viễn.
- Một chiều kích quan trọng khác của sách Khải huyền là việc nối kết thực tại trần thế với thực tại thiên giới. Những biến cố chiến tranh, bách hại và khốn khổ trên mặt đất chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn, trong đó diễn ra cuộc chiến thiêng liêng và phụng vụ vĩnh cửu trên trời. Người tín hữu được mời gọi sống đức tin không chỉ bằng những gì mắt thấy tai nghe, nhưng bằng cái nhìn vượt qua giới hạn trần gian để hướng về thực tại vĩnh cửu.
- Vì thế, việc đọc sách Khải huyền đòi hỏi con mắt đức tin và sự khiêm tốn nội tâm. Khi bị giản lược thành một cuốn sách tiên đoán lịch sử hoặc một chìa khóa để giải mã thời cuộc, sứ điệp sâu xa của nó bị bóp méo. Ngược lại, khi được hiểu như lời an ủi và khích lệ trong thử thách, sách Khải huyền trở thành một nguồn hy vọng lớn lao cho đời sống Kitô hữu và cho toàn thể Giáo hội .
Nguồn: hdgmvietnam
