1. Vấn nạn lịch sử tính của các trình thuật Giáng sinh

- Khi bàn về lịch sử tính cuộc đời Đức Giêsu, các học giả thường thận trọng đối với các trình thuật Giáng sinh và thời thơ ấu trong Mátthêu 1–2 và Luca 1–2. Sự thận trọng này không đồng nghĩa với việc phủ nhận hoàn toàn tính lịch sử, nhưng phản ánh một nguyên tắc nghiên cứu: rất khó chứng minh một cách chắc chắn các chi tiết lịch sử liên quan đến biến cố mà không có chứng nhân trực tiếp trong hàng ngũ các Tông đồ.

- Giáo hội Công giáo không có xác quyết tín lý chính thức buộc phải hiểu các trình thuật Giáng sinh là hoàn toàn lịch sử xét theo thể loại văn chương. Văn kiện của Hội đồng Giáo hoàng về Kinh thánh liên quan đến “Sự thật lịch sử của các Phúc âm” chủ yếu nhắm đến lời nói và việc làm của Đức Giêsu trong sứ vụ công khai, chứ không trực tiếp bàn đến các truyện Giáng sinh. Vì thế, việc đặt câu hỏi học thuật về một số chi tiết không hề mâu thuẫn với đức tin của Giáo hội.

- Một yếu tố quan trọng khác là sự thiếu vắng chứng nhân trực tiếp. Không một Tông đồ nào hiện diện trong biến cố Giáng sinh. Dù Maria và Giuse là những người liên quan trực tiếp, Tân ước không xác nhận rằng các ngài là nguồn trực tiếp của truyền thống Tông đồ về những câu chuyện này.

2. Sự khác biệt giữa Mátthêu và Luca

- Hai trình thuật Giáng sinh khác nhau sâu sắc về bối cảnh, nhân vật và diễn tiến. Mátthêu giả định Giuse và Maria cư ngụ tại Bêlem, nhấn mạnh đến các đạo sĩ, ngôi sao, cuộc trốn chạy sang Ai Cập và thảm sát các hài nhi. Luca lại đặt trọng tâm nơi Nadarét, cuộc truyền tin cho Maria, các mục đồng, việc kiểm tra dân số và khung cảnh đền thờ Giêrusalem.

- Những khác biệt này khó có thể dung hòa thành một trình thuật lịch sử thống nhất. Tuy nhiên, mỗi Phúc âm đều có một cấu trúc thần học nhất quán. Mátthêu hướng đến độc giả Do Thái, trình bày Đức Giêsu như Môsê mới và là Đấng hoàn tất lịch sử Ítraen. Luca hướng đến cộng đoàn rộng mở hơn, nhấn mạnh đến lòng thương xót, niềm vui cứu độ và vai trò của những người bé mọn.

- Điều đáng lưu ý là, bên dưới các dị biệt, cả hai tác giả đều đồng thuận ở những điểm cốt yếu: việc thụ thai do quyền năng Thiên Chúa, căn tính Đấng Thiên Sai và Con Thiên Chúa, mối liên hệ với nhà Đavít, việc sinh ra tại Bêlem và đời sống sau đó tại Nadarét. Đây là những yếu tố nền tảng mang tính Kitô học.

3. Lịch sử và thần học trong các truyện Giáng sinh

- Nghiên cứu lịch sử đã đặt dấu hỏi đối với một số chi tiết cụ thể như ngôi sao dẫn đường cho các đạo sĩ hay cuộc kiểm tra dân số thời Quirinô. Tuy nhiên, điều này không làm cho các trình thuật trở thành những giai thoại dân gian vô giá trị. Trái lại, chúng mang một giá trị thần học sâu sắc.

- Các tác giả Phúc âm đã dùng ngôn ngữ, biểu tượng và mô thức Cựu ước để diễn tả mầu nhiệm Đức Giêsu. Mátthêu tái đọc lịch sử Ítraen qua gia phả, qua hình ảnh Giuse mộng mị, cuộc xuất hành sang Ai Cập và những trích dẫn tiên tri. Luca xây dựng một cấu trúc song song giữa Gioan Tẩy Giả và Đức Giêsu, giữa các bài ca Magnificat, Benedictus và Nunc dimittis, nhằm cho thấy công trình cứu độ đang đạt tới viên mãn.

Do đó, các truyện Giáng sinh cần được hiểu như những trình thuật thần học có nền tảng lịch sử, chứ không như những bản phóng sự theo nghĩa hiện đại.

4. Thiên thần trong các trình thuật thời thơ ấu

- Thiên thần giữ vai trò quan trọng trong cả Mátthêu lẫn Luca. Truyền thống Do Thái trước và sau thời lưu đày đã có sự phát triển trong quan niệm về thiên thần. Ban đầu, “thiên thần của Chúa” thường là cách diễn tả sự hiện diện và hành động của chính Thiên Chúa. Về sau, thiên thần được hiểu như những thực thể thiêng liêng riêng biệt và được đặt tên.

Mátthêu sử dụng ngôn ngữ Cựu ước khi nói đến “thiên thần của Chúa” hiện ra trong giấc mơ để hướng dẫn Giuse. Luca thì nêu đích danh thiên thần Gáprien, vị sứ giả mạc khải trong sách Đanien, nhằm nhấn mạnh rằng thời cánh chung đã khởi sự nơi biến cố Nhập Thể.

- Giáo hội luôn tuyên xưng sự hiện hữu của các thiên thần như những thụ tạo thiêng liêng phục vụ Thiên Chúa và con người. Việc không thể chứng minh bằng khoa học không đồng nghĩa với việc phủ nhận sự hiện hữu của các ngài, nhất là khi chính Đức Giêsu và truyền thống Tân ước mặc nhiên nhìn nhận vai trò của thiên thần trong chương trình cứu độ.

5. Chúa Giêsu lúc mười hai tuổi và vấn đề tuổi trẻ của Ngài

- Ngoài các truyện Giáng sinh, Luca còn kể lại biến cố Đức Giêsu lúc mười hai tuổi trong Đền Thờ. Trình thuật này có vẻ độc lập với các câu chuyện trước đó và nhằm phục vụ một mục tiêu Kitô học rõ rệt hơn là cung cấp dữ kiện lịch sử chi tiết về tuổi thiếu niên của Ngài.

- Lời tuyên bố đầu tiên của Đức Giêsu trong Phúc âm Luca, “Con phải ở trong nhà của Cha Con”, cho thấy ý thức đặc biệt của Ngài về mối tương quan độc nhất với Thiên Chúa. Trình thuật này tạo nên một cầu nối thần học giữa lời mạc khải lúc truyền tin và lời tuyên xưng của Thiên Chúa trong biến cố chịu phép rửa.

- Tân ước gần như im lặng về thời niên thiếu của Đức Giêsu. Những Phúc âm ngụy thư đã cố gắng lấp đầy khoảng trống ấy bằng các câu chuyện mang tính tưởng tượng và thần học. Điều này cho thấy mối quan tâm của Giáo hội sơ khai không phải là tiểu sử chi tiết, nhưng là căn tính và sứ mạng cứu độ của Đức Giêsu.

6. Kết luận

Các trình thuật về Giáng sinh và tuổi trẻ của Đức Giêsu không phải là những câu chuyện dân gian thuần túy, cũng không phải là các bản tường thuật lịch sử theo tiêu chuẩn hiện đại. Chúng là những trình thuật thần học được xây dựng trên nền tảng lịch sử, nhằm công bố căn tính Đức Giêsu là Con Thiên Chúa và Đấng Thiên Sai.

Việc nghiên cứu đúng đắn các bản văn này đòi hỏi phải tôn trọng thể loại văn chương, bối cảnh Cựu ước và mục tiêu thần học của từng tác giả. Chỉ trong viễn tượng đó, người đọc mới tránh được cả sự hoài nghi cực đoan lẫn lối đọc ngây thơ, để gặp được sứ điệp đức tin mà các Phúc âm muốn chuyển tải.


Nguồn: hdgmvietnam