LÒNG KHOAN DUNG

Thời gian gần đây, một số vụ việc xảy ra được nêu trên các phương tiện truyền thông cho thấy con người càng ngày càng vô cảm đối với đồng loại. Phải chăng nền văn minh hôm nay với biết bao khám phá tích cực nhằm thăng tiến con người, thì cũng tiểm ẩn nguy cơ đưa con người trở lại thời hoang dã trong cách đối xử với nhau? Trong xã hội văn minh này mà con cái công khai từ bố mẹ, thậm chí còn giết chết người đã sinh ra mình, anh em lừa đảo để chiếm đoạt tài sản của nhau. Nếu điều kiện kinh tế của cuộc sống ngày càng được cải thiện, thì ngược lại, khía cạnh tình nghĩa lại đang xuống dốc. Những vụ việc đáng tiếc xảy ra cho thấy người ta coi thường mạng sống cũng như lương tri.  

Người ta đi tìm những lý do dẫn đến thảm trạng này. Nhiều người đã kết án và đổ lỗi cho hệ thống trò chơi trực tuyến (Games online), trò chơi điện tử dành cho tuổi mới lớn, và nhất là do phim ảnh “đen”. Cũng có người nhận định là do lỗi tại gia đình. Người khác lại đổ cho nhà trường hay hệ thống giáo dục. Mọi lý luận đều chỉ đúng một phần. Theo thiển nghĩ của người viết bài này, một trong những nguyên nhân của những sa đọa này là người ta thiếu lòng khoan dung đối với nhau.

Lòng khoan dung được định nghĩa là “rộng lòng tha thứ” (khoan là rộng rãi, dung là bao dung -  Nguyễn Lân, từ điển từ và ngữ Việt Nam , Nxb Tp Hồ Chí Minh, 1998).

Khi nói đến lòng khoan dung, chúng ta thường nghĩ đến sự độ lượng của người trên đối với người dưới (xem Từ điển đã trích dẫn trên về chữ “bao dung”). Quan niệm này xem ra không ổn, vì chỉ nhấn mạnh tới sự độ lượng của cha mẹ, ông bà, thày cô, đối với người dưới, tức là con cháu, học trò. Trên thực tế, lòng bao dung phải được thể hiện từ nhiều phía, tuỳ theo địa vị của mình. Có những lúc con cháu phải bao dung với ông bà cha mẹ, học sinh phải bao dung với thày cô. Thiếu lòng bao dung, con người sẽ sống trong hận thù và chỉ nhằm khai thác những khía cạnh tiêu cực của người khác. Thiếu bao dung, cuộc sống này sẽ biến thành hỏa ngục, vì hỏa ngục là nơi vắng bóng tình yêu.

Cụ thể hơn, lòng khoan dung là thế nào?

1-Khoan dung là độ lượng với người khác: Trước mặt Chúa, mỗi chúng ta đều là tội nhân, không ai là người hoàn hảo. Khi ý thức sự mỏng giòn yếu đuối của mình, chúng ta sẽ độ lượng hơn với người khác khi họ lầm lỗi. Một người thường xuyên nghĩ đến những yếu đuối của chính mình sẽ dễ dàng bỏ qua lỗi lầm của người khác. Cổ nhân đã dạy: “Hãy tha thứ cho người khác nhưng đừng bao giờ tha thứ cho mình”. Điều đó có nghĩa nếu chúng ta dễ dàng tha thứ cho mình thì chúng ta sẽ dễ rơi vào tình trạng buông xuôi trong những hành động xấu. Trái lại, chúng ta cần phải khoan dung đối với những hành động của anh em. Khi biết bỏ qua những lỗi lầm của người khác, chúng ta mới có thể xây dựng mối liên hệ hài hòa và thân thiện, cùng hợp tác với nhau để làm những công việc có ích cho cộng đồng xã hội. Khoan dung và độ lượng không có nghĩa là nhu nhược trước hành động xấu của người khác, càng không phải là thỏa hiệp với hành động xấu đó. Nhưng lòng bao dung nhìn nhận sự việc với cái nhìn thông cảm, đồng thời cộng tác phần mình để làm giảm bớt những hậu quả tiêu cực của hành động xấu, dẫn tới việc giảm thiểu chính những hành động xấu do con người gây ra.

Thiên Chúa là mẫu mực của lòng khoan dung tha thứ. Dụ ngôn “người cha nhân hậu” mà Thánh Lu-ca đã ghi lại diễn tả rõ nét điều này (x. Lc 15). Dù con người tội lỗi thế nào, nếu biết ăn năn sám hối, Chúa vẫn giang rộng cánh tay để đón nhận và mở rộng tấm lòng để tha thứ  yêu thương. Lịch sử dân tộc Do Thái cũng chính là lịch sử về lòng khoan dung của Thiên Chúa.

2-Khoan dung là chấp nhận những khác biệt: Cuộc sống của chúng ta thật phong phú do những khác biệt về văn hoá, tính tình và sở thích. Mỗi nét khác biệt đó đều có ý nghĩa và giá trị riêng, nên cần được tôn trọng. Người có lòng khoan dung là người không lấy mình làm chuẩn mực cho mọi người, cũng không phê phán chỉ trích lối suy nghĩ của người khác. Không những chỉ tôn trọng những khác biệt, nhưng chúng ta còn qua đó để khám phá ra những vẻ đẹp từ những khác biệt đó, vì mỗi nền văn hoá đều chứa đựng hạt giống của Tin Mừng cứu độ.

Thiên Chúa là Cha của hết mọi người. Đó là một trong những giáo huấn căn bản của Đức Giêsu trong Tin Mừng. Ngài là Đấng “cho mặt trời của Ngài mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất lương” (Mt 5,45). “Tất cả chúng ta, dầu là Do Thái hay Hy Lạp, nô lệ hay tự do, chúng ta đều đã chịu phép rửa trong cùng một Thần Khí để trở nên một thân thể” ( 1 Cr 12,13).

3-Khoan dung là muốn cho người khác được hạnh phúc: Theo nghĩa này, thì khoan dung cũng chính là tình yêu thương, vì yêu thương là muốn cho tha nhân được hiện hữu. Khi muốn cho người khác được mọi sự tốt lành, chúng ta chứng tỏ tình yêu thương mà chúng ta dành cho tha nhân không chỉ vì người ấy (tức là vì người ấy đẹp, thông minh và dễ thương), nhưng còn vì hạnh phúc, vì tương lai  của họ. Lòng khoan dung theo nghĩa này kèm theo sự trân trọng thân thiết đến nỗi ta không muốn người mình quý mến phải đau khổ.

Mong cho con người được hạnh phúc, đó chính là ý muốn của Thiên Chúa khi Ngài sáng tạo nên con người giống như hình ảnh của Ngài. Họ được mang nơi mình một phần những phẩm tính của Ngài như tình yêu, sự thánh thiện, lòng bao dung, tình nhân ái. Sự hiện hữu của con người nơi cuộc đời dương thế chính là bằng chứng về tình yêu của Chúa đối với họ. Đức Giêsu mời gọi con người phó thác nơi Chúa quan phòng, vì Ngài luôn muốn cho chúng ta những điều tốt lành (x. Lc 12,22-32).

4-Khoan dung là chấp nhận đối thoại: Đối thoại sẽ giúp khai thông những bế tắc trong mối tương giao cá nhân cũng như tập thể. Chính nhờ đối thoại mà con người hiểu nhau hơn và dễ cộng tác với nhau hơn. Trong xã hội “toàn cầu hóa” hôm nay, đối thoại còn cần thiết hơn để phát triển và xây dựng hòa bình, “Đối thoại là tên gọi mới của niềm hy vọng” (Thượng HĐGM 2001). Qua những cuộc đối thoại “tương kính” (kính trọng lẫn nhau) mà mọi người tránh được những đổ vỡ, va chạm.

Thiên Chúa khoan dung vì Ngài đối thoại với con người qua Lời của Ngài trải qua mọi thời đại, nhất là Ngài đã ngỏ lời với chúng ta “qua Người Con” trong thời sau hết  này (x. Dt 1,1). Cuộc đời và lời giảng dạy của Đức Giêsu chính là cuộc đối thoại của Thiên Chúa với con người. Con người có thể đối thoại với Chúa Cha nhờ Đức Giêsu.

Kết luận: Nếu hòa bình là mục đích của những hành động chúng ta thì khoan dung chính là phương pháp để tiến tới mục đích ấy. Nếu có lòng khoan dung, con người sẽ không còn chém giết nhau. Cha con và anh em một nhà không còn thủ đoạn để chiếm đoạt của cải hay khai trừ nhau. Hàng xóm láng giềng sẽ sống trong mối quan hệ thân tình bằng hữu và nhân ái. Cùng với những “phương dược” khác nhau để chữa lành một xã hội “bệnh hoạn” do những vụ việc đáng tiếc đang xảy ra làm băng hoại đạo đức, giáo dục về lòng khoan dung là một điều cần thiết để giúp con người xây dựng mối quan hệ thân tình với Chúa và anh chị em mình.

+Gm Giuse Vũ Văn Thiên